दुग्धस्य एम्. एस्. पि. नास्ति, सर्वकारः निर्धारयति।

अस्मिन् प्रश्नेन मत्स्यपालन-पशुपालन-दुग्धव्यवसाय-मन्त्रालयः दुग्ध-कृषकाणां कृते लाभप्रदमूल्यं सुनिश्चितं कर्तुं उपायाः, दुग्धस्य न्यूनतम-समर्थन-मूल्यस्य (एम्. एस्. पि.) प्रस्तावः, दुग्ध-गुणवत्तायाः निरीक्षणस्य दण्डस्य च विवरणं च पृच्छत। सर्वकारेण वर्तमान-उपक्रमान्, विपणि-संरचनां, प्रवर्तन-दत्तांशस्य च विवरणं दत्तम्।

पृष्टं तथा उत्तरम् - श्री नवीन् जिन्दाल् वर्येण पृष्टं; मत्स्यपालन-पशुपालन-दुग्धव्यवसाय-मन्त्रालयेन (मन्त्रिणः श्री राजीव् रञ्जन् सिङ्घ् अलियास् लालन् सिङ्घ्) उत्तरम्।

सर्वकारः किं वदति?

• दुग्धोत्पादने भारतं विश्वे प्रथमस्थाने अस्ति, यस्य उत्पादनं <ऐ. डि. 2> मध्ये 145 एम्. एम्. टि. तः <ऐ. डि. 1> मध्ये 248 एम्. एम्. टि. यावत् वर्धते (69 प्रतिशतं वृद्धिः)।
• कोटिशः कृत्रिम-गर्भाधानानि (ए. ऐ.) कृतानि सन्ति, येन ए. ऐ. व्याप्तिः 20 प्रतिशतात् 42 प्रतिशतं यावत् वर्धितः, दुग्धोत्पादनं 67 प्रतिशतं यावत् वर्धितम्।
• 2024-25 इत्यस्मिन् 37 प्रतिशतं क्षीरं कृषकाः सेवन्ति स्म, 63 प्रतिशतं क्षीरं विपण्यां प्रविशति स्म, विपणनयोग्यस्य अधिशेषस्य 32 प्रतिशतं सङ्गठितक्षेत्रेषु, 68 प्रतिशतं असंघटितक्षेत्रेषु च भवति स्म।
• 2026 मार्च्-मासपर्यन्तं 36,283 नूतनानि दुग्ध-सहकारी-संस्थाः स्थापिताः, 31,150 सुदृढानि च अभवन्।
• प्रतिदिनं प्रायः 168 लक्ष-लीटर् (एल्. एल्. पि. डि.) क्षीर-शीतलीकरण-क्षमता स्थापिता, 76,748 गुणवत्ता-परीक्षण-उपकरणानि च वितरितानि।
• दुग्धसंस्करणार्थं मूल्यवर्धनार्थं च 418 एल्. एल्. पि. डि. यावत् समग्र-क्षमतायुक्ताः प्रकल्पाः अनुमोदिताः सन्ति।
• दुग्धस्य कृते एम्. एस्. पि. निर्धारयितुं किमपि प्रस्तावः नास्ति; विपणि-स्थित्याः आधारेण सहकार-संस्थाभिः, निजी-दुग्धशालैः च मूल्यानि निर्धार्यन्ते।
• वित्तवर्षे <ऐ. डि. 1> इत्यस्मिन् 39,351 दुग्ध-नमूनानां विश्लेषणं कृतम्, 14,668 अनुपयुक्ताः इति ज्ञातानि।
• 10, 714 सिविल् तथा 1,054 आपराधिक-प्रकरणानि प्रारब्धानि; 9,783 सिविल् तथा 204 आपराधिक-प्रकरणानां परिणामेन दण्डः/दण्डः अभवत्।
• कुलः दण्डः ₹. 34,37,16, 477 (नागरिकः), ₹. 34,51,000 (अपराधात्मकः) च आसीत्।

अपि च दस्तावेजे।

• क्षीरस्य न्यूनतम-समर्थन-मूल्यं (एम्. एस्. पि.) प्रवर्तयितुं किमपि प्रस्तावः नास्ति इति सर्वकारः स्पष्टतया अवदत्।
• उत्तरम् अददति यत् विक्रयणीयस्य अधिशेषस्य दुग्धस्य 68 प्रतिशतं असंघटितक्षेत्रे एव अस्ति इति।
• वित्तवर्षस्य <ऐ. डि. 2> कृते प्रदत्तं दत्तांशं, <ऐ. डि. 1> इत्यत्र अनंतिमरूपेण अङ्कितम् अस्ति, तथा च अधिक-प्रयोगशाला-परीक्षणस्य, न्यायालय-कार्यवाहिनां च आधारेण पुनरीक्षणस्य अधीनम् अस्ति।