प्रदूषण-नियन्त्रणम्, नदी-पुनरुज्जीवनम् तथा पर्यावरण-शासनम्

किं पृष्टम्, कुत्र च?

राष्ट्रिय-स्वच्छ-वायु-कार्यक्रमः (एन्. सी. ए. पी.), नमामि-गङ्गे-अभियानम्, प्रदूषण-नियन्त्रणस्य, नदी-पुनरुज्जीवनस्य, पर्यावरण-शासनस्य च अन्ययोजनाः इत्यादीनां विविध-पर्यावरण-उपक्रमानां अन्तर्गतं सर्वकारेण कृताः उपायाः विषये अयं प्रश्नः पृष्टः। अस्य उत्तरम् पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-मन्त्रालयेन दत्तम् आसीत्।

कः पृष्टवान्/उत्तरम् अददात्?

श्री जगदम्बिका पाल्, श्री प्रतापचन्द्रसारङ्गी (पृच्छितः); पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-मन्त्रालयः (उत्तरम्)

सर्वकारः किं वदति?

• 2019 तमे वर्षे 130 नगराणां कृते राष्ट्रिय-स्वच्छ-वायु-कार्यक्रमः (एन्. सी. ए. पी.) आरब्धा, यत्र 108 नगरेषु पी. एम्. 10 इत्यस्य सांद्रता <ऐ. डी. 1> मध्ये, <ऐ. डी. 2> इत्यस्य अपेक्षया न्यूनीकृतः दृश्यते।
• 14 नगराणि 2025-26 मध्ये राष्ट्रिय-परिवेष्टित-वायु-गुणवत्ता-मानकं प्राप्तवन्तः।
• नमामि-गङ्गे-कार्यक्रमः (एन्. जि. पि.) ₹43,326 कोटिरूप्यकाणि 527 परियोजनानि स्वीकृतवान्।
• राष्ट्रिय-नदी-संरक्षण-योजनायां (एन्. आर्. सि. पि.) 17 राज्येषु 100 नगरेषु 58 नद्यः ₹8,975 कोटिरूप्यकाणि प्राप्य सन्ति।
• एन. पी. सी. ए. योजनया आर्द्रभूमि-संरक्षणार्थं ₹ <ऐ. डी. 1> कोटिः जारीः यत् <ऐ. डी. 2> इत्यतः अस्ति।
• नगरवन-योजना इत्यनेन 28 राज्येषु/केन्द्रशासितप्रदेशेषु 652 परियोजनायाः कृते ₹1 कोटिः स्वीकृतः।
• मिष्टि-कार्यक्रमेन 9,536 हेक्टर्-क्षेत्रस्य मेन्ग्रोव्-पुनर्स्थापनार्थं ₹ 88.44 कोटिः जारीः।
• ई. पी. आर्. नियमाः 65,241 उत्पादकाः, 3,117 प्लास्टिक-अपशिष्ट-प्रक्रमकाः च पञ्जीकृतवन्तः, <ऐ. डि. 1> लक्ष-मेट्रिक्-टन् प्लास्टिक-अपशिष्टस्य पुनर्चक्रणं कृतवन्तः।
• परिवेश-पोर्टल् माध्य-निष्कासन-समयम् 600 दिनानि (2014) तः 57 दिनानि (2025-26) यावत् न्यूनीकृतम्।
• 2018 तमे वर्षे 351 तः 2025 तमे वर्षे 296 यावत् प्रदूषिताः नद्यः न्यूनीकृताः।
• 2025 तमे वर्षे उत्तरप्रदेशे 14 नद्यः 16 प्रदूषिताः नद्यः सन्ति।

लक्षणीयानि बिन्दुः

• 2018 तमे वर्षे 351 तः 2025 तमे वर्षे 296 यावत् प्रदूषिताः नद्यः न्यूनीकृताः।
• 2025 तमे वर्षे उत्तरप्रदेशे गङ्गा-नद्याः अतिरिक्तं 13 नद्यासु 14 प्रदूषिताः नद्यः सन्ति।
• 2025 तमे वर्षे उत्तरप्रदेशे 14 नद्यः 16 प्रदूषिताः नद्यः सन्ति।