संसदः। संसदः प्रश्नोत्तरम्
श्रमिक-जनसंख्या-अनुपातः 2022 तमे वर्षे 54.1% तः 2025 तमे वर्षे 57.4% यावत् वर्धते।
सः प्रश्नः श्रम-रोजगार-मन्त्रालयं पृष्टवान् यत् युवा-रोजगारस्य, श्रमिक-सुरक्षायाः, बाल-श्रम-निवारणस्य, महिला-कार्यबल-सहभागितायाः वर्धनस्य च दृढ-योजनाः सन्ति वा इति।
सर्वकारः श्रमबलस्य सांख्यिकीम् उद्धृत्य, एतान् क्षेत्रान् परिहर्तुं कार्यान्वितान् विविधाः योजनाः, विधिसम्बन्धिः च सूच्यां कृत्वा प्रत्युत्तरं दत्तवान्।
पृष्टं तथा उत्तरम् - डॉ. शिवपाल् सिङ्घ् पटेल् (एम्. पि.) इत्यनेन पृष्टः; श्रम-रोजगार-मन्त्रालयः (मन्त्रिणः डा. मन्सुख् माण्डविया) इत्यनेन उत्तरम्।
सर्वकारः किं वदति?
- कर्मचारिणां जनसंख्या-अनुपातः (डब्ल्यू. पी. आर्.) 2022 तमे वर्षे <ऐ. डि. 2> तः 2025 तमे वर्षे <ऐ. डि. 1> यावत् वर्धत।
- बेरोजगारी-दरः (यू. आर्.) 2022 तमे वर्षे 3.6 प्रतिशततः 2025 तमे वर्षे 3.1 प्रतिशतं यावत् न्यूनीकृतः।
- युवा-बेरोजगारी-दरः (15-29 वर्षाणि) 2022 तमे वर्षे 10.9% तः 2025 तमे वर्षे 9.9% यावत् न्यूनीकृतः।
- उत्पादन-सम्बद्ध-प्रोत्साहन-(पी. एल्. ऐ.) योजनानां स्वीकृतव्ययः ₹1.91 लक्ष-कोटिः अस्ति, यस्य वास्तविक-निवेशः ₹2.40 लक्ष-कोटिः अस्ति, तथा च <ऐ. डि. 1> पर्यन्तं <ऐ. डि. 2> लक्षात् अधिकस्य रोजगार-सृजनम् अस्ति।
- प्रधान्-मन्त्री-विकसित-भारत-रोजगार-योजना (पि. एम्. वि. बि. आर्. वै.) इत्यस्मिन् 2 वर्षेषु 3.5 कोटिरूप्यधिकानां रोजगारानां सृजनार्थं 99,446 कोटिरूप्यकाणां व्ययः अस्ति।
- उद्यम्-पोर्टल् इत्यत्र 8.9 कोटि एम्. एस्. एम्. ई.-संस्थाः पञ्जीकृताः, येषु 3.4 कोटिः महिला-नेतृत्व-उद्यमः सन्ति।
- 2025 तमवर्षस्य नवेम्बर्-मासस्य 21 दिनाङ्कात्, व्यावसायिकसुरक्षायाः, स्वास्थ्यस्य, कार्यस्य च स्थितिः (ओ. एस्. एच्. तथा डब्ल्यू. सि.) 2020 इति संहितया सह, चत्वारः श्रम-संहिताः कार्यान्विताः।
- ओ. एस्. एच्. तथा डब्ल्यू. सी. कोड् 2020 इत्यस्य उपविधेषु 26 सप्ताहपर्यन्तं वेतन-प्राप्त-प्रसूति-विरामः, लिङ्ग-आधारित-वेतन-भेदभावस्य निषेधः, अनिवार्य-क्रेच्-सुविधाः च अन्तर्भवन्ति।
- बाल-किशोर-श्रम (निषेध-विनियमन) अधिनियमः, 1986 14 वर्षात् न्यूनवयस्कानां बालानां नियोजनं निषेधयति।
- राष्ट्रिय-बाल-श्रम-परियोजना (एन्. सि. एल्. पि.) योजना समग्र-शिक्षा-अभियाने (एस्. एस्. ए.) विलीनीकृतम्।
अपि च दस्तावेजे।
- अस्य उत्तरम् पी. एल्. एफ्. एस्. 2025 प्रतिवेदनस्य आधारेण रोजगारस्य, बेरोजगारी-दरस्य च विशिष्ट-सांख्यिकीय-सुधारान् प्रददाति।
- उत्तरम् अस्ति यत् राष्ट्रिय-बाल-श्रम-परियोजना (एन्. सि. एल्. पि.) योजना 2021 तमे वर्षे शिक्षा-मन्त्रालयस्य समग्र-शिक्षा-अभियाने विलीनीकृतम् आसीत्, न तु श्रम-मन्त्रालयस्य अधीने नूतनानां विशिष्टानां पुनर्वसन-चरणानां विवरणं दत्तम्।
- उत्तरम्, चतुर्णां श्रम-संहितानां कार्यान्वयन-दिनाङ्कं 21 नवेम्बर् 2025 इति उल्लिखति।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य संसदः-प्रश्नानि उत्तरानि (लोकसभा, तारांकितम्)
शासनं प्रति प्रश्नम्-सन्दर्भः एल. एस्. क्यू112 (सत्रं 8) · 27 जुलै 2026
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।