संसदः। भारतस्य संसदः
विधेयकेन परीक्षा-वञ्चनं कठोर-दण्डानां सङ्गठित-अपराधः इति परिभाषितम् अस्ति।
अस्य विधेयकस्य उद्देश्यं विशिष्टाः अपराधानि परिभाषित्वा सार्वजनिकपरीक्षाषु अनुचित-साधनानि निवारयितुं तथा च वञ्चने, क्षरणे, व्यवधाने वा संलग्नेषु व्यक्तिभ्यः संस्थानां च कृते कठोरं दण्डं स्थापयितुं अस्ति।
एतत् सार्वजनिक-परीक्षा-प्राधिकरणैः आयोजितेषु परीक्षाणां अखण्डतां सुनिश्चितुं प्रयतते।
कः चिन्तितः अस्ति? विधिः अभ्यर्थिनः, लेखकाः, सार्वजनिकपरीक्षा-अधिकारिणः, सेवा-प्रदातारः (तेषां कर्मचारिणः, अभिकर्तारः, उप-अनुबन्धकाः च), संस्थाः, सार्वजनिकपरीक्षा-सञ्चालने संलग्नाः कस्यापि व्यक्तिः वा समूहः च प्रभावयति।
विधेयकं किं करोति?
- प्रश्नावली-लिकेज्, उत्तरपत्रकेषु छेड़छाड़ं, अनधिकृत-साहाय्यं, नकली-जालपुटानां वा परीक्षाणां वा निर्माणम् इत्यादीनां'अनुचित-माध्यमानां'व्याख्यां करोति।
- अनुचितं साधनं सुलभं कर्तुं सङ्घटनं वा षड्यन्त्रं वा निषेधयति।
- अनधिकृतजनानां कृते परीक्षा-परिसरे व्यवधानाय प्रवेशः अपराधः भवति, अथ वा अधिकृतजनानां कृते गोपनीयसूचनाः स्रावः अपराधः भवति।
- सेवा-प्रदातृभ्यः अपराधान् आरक्षकैः परीक्षा-प्राधिकरणेन च निवेदयितुं आवश्यकं भवति; निवेशयने विफलतां अपराधः अस्ति।
- लिखित-अनुमोदनं विना प्राधिकृत-परीक्षा-केन्द्रान् अतिरिच्य अन्य-परिसरानां उपयोगं निषिद्धं (बलप्रयोग-आकस्मिक-प्रकरणान् विहाय)।
- सेवा-प्रदातृणां निर्देशकाः, व्यवस्थापकाः, अधिकारिणः वा यदि अपराधाः तेषां सम्मत्या वा सहवर्तनेन वा आचरिताः भवन्ति, यदि न ते उचितं अध्यवसायं निरूपयन्ति।
- सर्वाणि अपराधाणि संज्ञेयानि, जामिन-अयोग्यानि, यौगिक-अयोग्यानि च इति वर्गीकरोति।
- सामान्य-अपराधानां कृते 3 तः 5 वर्षपर्यन्तं कारावासः, 10 लक्षरूप्यपर्यन्तं जरिमाना च विहितः अस्ति।
- 1 कोटि-रूप्यकाणां यावत् जरिमाना, परीक्षा-व्ययस्य प्राप्तिः, सेवा-प्रदातृभ्यः परीक्षा-आयोजनस्य 4-वर्षेभ्यः निषेधः च विहितः अस्ति।
- अपराधेषु संलग्नाः सेवा-प्रदातृणां वरिष्ठप्रबन्धनस्य कृते 3 तः 10 वर्षपर्यन्तं कारावासः, 1 कोटि-रूप्यकाणां जरिमाना च विहितः अस्ति।
- 'सङ्गठित-अपराधस्य'कृते 5 तः 10 वर्षपर्यन्तं कारावासः, न्यूनातिन्यूनं 1 कोटि-रूप्यकाणां जरिमाना च विहितं भवति, यस्मिन् संस्थानां कृते सम्पत्तिः जप्तिः च अन्तर्भवति।
- उप-पुलिस-अधीक्षका वा सहायक-पुलिस-आयुक्ता वा पदमर्यादारः अधिकारिणः अपराधानां अन्वेषणार्थं अधिकारं ददति, केन्द्र-सर्वकारः प्रकरणान् केन्द्रीय-अन्वेषण-संस्थानां प्रति प्रेषयितुं शक्नोति।
- भारतीय-न्याय-संहिता, 2023 इत्यस्य अन्तर्गतं सार्वजनिक-परीक्षा-प्राधिकरणानां सदस्याः कर्मचारिणः च लोकसेवकाः इति मन्यन्ते।
अपि च दस्तावेजे।
- अस्मिन् विधेयके भारतीय-न्याय-संहिता, 2023 इत्यस्य उल्लेखः अस्ति, यस्मिन् उपबन्धः अस्ति यत् भारतीय-दण्ड-संहिता यावत् नूतन-अधिनियमः प्रवर्तते तावत् यावत् प्रवर्तते इति।
- एतत्'सङ्गठित-अपराधः'विशेषतया सार्वजनिक-परीक्षाणां सन्दर्भे, अनुचित-लाभार्थं सङ्गमद्वारा कृत-गैरकानूनी-गतिविधिः इति व्याख्यायते।
- केन्द्रसर्वकारेण अधिकृत-राजपत्रे अधिसूचनायाः माध्यमेन नियुक्त-दिने अयं अधिनियमः प्रवर्तते।
अधुना एतत् विधेयकं कुत्र अस्ति? विधिः अभवत् (अधिनियमः)
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य संसदः-विधेयकाः (लोकसभा तथा राज्यसभा)
विधेयक/विधि · सन्दर्भः 15 · 6 फरवरी 2024
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।