संसदः। भारतस्य संसदः
विधेयकेन 5 + वर्षाणाम् अपराधानां कृते 30 दिनानि यावत् कारावरोधिताः मन्त्रिणः निष्कासनम् अनिवार्यम् अस्ति।
एतत् विधेयकं संविधानस्य संशोधनं करोति येन मन्त्रिणः अथवा प्रधानमन्त्री/मुख्यमन्त्रिणः निष्कासनम् आवश्यकं भवति यदि ते पञ्चवर्षं वा अधिककालं वा दण्डनीयस्य अपराधस्य आरोपेण निरन्तरं 30 दिनानि यावत् बन्धिताः, अभिरक्षायां निबद्धाः च भवन्ति।
एतत् विधेयकं संविधानस्य संशोधनं करोति येन मन्त्रिणः अथवा प्रधानमन्त्रिणः/मुख्यमन्त्रीः यदि पञ्चवर्षं वा तदधिकं वा कारावासेन दण्डनीयस्य अपराधस्य आरोपेण निरन्तरं 30 दिनानि यावत् बन्धिताः, अभिरक्षायां निबद्धाः च भवन्ति तर्हि तेषां निष्कासनम् आवश्यकं भवति। अस्य उद्देश्यं भवति यत् गम्भीर-आपराधिक-अभियोगान् सम्मुखीकर्तुं निर्वाचित-प्रतिनिधयः अभिरक्षायां स्थित्वा पदे न तिष्ठन्ति इति।
कः चिन्तितः अस्ति? प्रधानमन्त्रिणः, केन्द्रीयमन्त्रिणः, मुख्यमन्त्रिणः, राज्यमन्त्रिणः, राष्ट्रिय-राजधानी-क्षेत्रस्य मन्त्रिणः च।
विधेयकं किं करोति?
- संविधानस्य अनुच्छेदः 75 मध्ये नूतनः खण्डः 5ए, अनुच्छेदः 164 मध्ये 4ए, अनुच्छेदः 239एए मध्ये 5ए च अन्तर्गच्छति।
- 5 + वर्षाणां कारावासेन दण्डनीयस्य अपराधस्य कृते यदि मन्त्रिणः गृहीताः, 30 दिनानि यावत् अवरोधिताः च भवन्ति तर्हि तस्य निष्कासनं अनिवार्यं भवति।
- प्रधानमन्त्री अथवा मुख्यमन्त्रिणः अभिरक्षायाः आरम्भस्य 31 दिनाङ्कात् पूर्वं निष्कासनस्य उपदेशं दातुं आवश्यकं भवति; यदि न कृतम् तर्हि मन्त्रिणः स्वयमेव मन्त्रिणः भवितुं न शक्नोति।
- प्रधानमन्त्री वा मुख्यमन्त्री वा 31 दिनाङ्कपर्यन्तं राजिनामा कर्तुम् अपेक्षते यदि ते एव एतादृशानां अपराधाणां कृते निरन्तरं 30 दिनानि यावत् गृहीताः, निरोधिताः च सन्ति; यदि न कृतवन्तः तर्हि ते स्वयमेव प्रधानमन्त्री/मुख्यमन्त्रिणः भवितुं न शक्नुवन्ति।
- अभिरक्षायाः मुक्तेः अनन्तरं प्रधानमन्त्रिणः/मुख्यमन्त्रिणः अथवा मन्त्रिणः पुनः नियुक्तेः अनुमतिः दीयते।
अपि च दस्तावेजे।
- एतत् संविधान-संशोधन-विधेयकम् अस्ति।
- विधेयके अवदत् यत् सम्प्रति गम्भीर-अपराध-आरोपेण बन्धितः, बन्धितः च मन्त्रिणः निष्कासनार्थं संविधानात्मक-व्यवस्था नास्ति इति।
- 2025 तमस्य वर्षस्य आगस्ट्-मासस्य 19 दिनाङ्के लोकसभायां एतत् विधेयकं उपस्थापितम्।
अधुना एतत् विधेयकं कुत्र अस्ति? परिचयितः।
एतत् कथं लिखितम्?
अस्माकं सङ्गणके प्रचलतः ए. ऐ. प्रतिमानः सर्वकारीयलेखं पठित्वा सारांशं लिखितवान्। न केनापि तत् परीक्षितवान्।
अङ्कानि परीक्षितानि। अस्मिन् सारांशस्य प्रत्येकः सङ्ख्या स्वयंचालित-परीक्षणद्वारा अभिलेखे प्राप्ता।
तत् परीक्षणं तुलनां करोति। सङ्ख्याः। केवलम्। एतत् निश्चेतुं न शक्नोति यत् पत्रं यत् वदति तत् शब्दलेखनं वदति इति-अतः मूललेखः एव सर्वदा अधिकारः भवति।
अस्य पृष्ठस्य अनुवादः यन्त्रेण कृतः; आङ्ग्ल-पाठः, मूललेखः च आधिकारिकः अस्ति।
मूललेखः
भारतस्य संसदः-विधेयकाः (लोकसभा तथा राज्यसभा)
विधेयक/विधि · सन्दर्भः 111 · 20 अगस्त 2025
अत्र पठतु।
चर्चा।
एतस्मिन् लेखस्य विषये अद्यावधि केनापि न चर्चितम्।