न्यायिक नियुक्ती आयोग विधेयक संविधानाच्या कलम 124 अ चा संदर्भ देते

न्यायपालिका आणि कार्यपालिका या दोन्हींचा समावेश करण्यासाठी नियुक्ती प्रक्रियेचा विस्तार करणे, त्याद्वारे न्यायाधीशांच्या निवडीमध्ये पारदर्शकता आणि जबाबदारी वाढवणे हा यामागचा उद्देश आहे.

कोणाची काळजीः हे विधेयक केंद्र सरकार, राज्य सरकारे, भारताचे मुख्य न्यायाधीश, सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांचे न्यायाधीश, केंद्रीय कायदा आणि न्याय मंत्री, पंतप्रधान, लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते आणि न्याय विभागात भारत सरकारचे सचिव यांच्यावर परिणाम करते.

हे विधेयक काय करते?

• या आयोगामध्ये भारताचे मुख्य न्यायाधीश (अध्यक्ष), सर्वोच्च न्यायालयाचे दोन वरिष्ठ न्यायाधीश, केंद्रीय कायदा मंत्री आणि पंतप्रधान, मुख्य न्यायाधीश आणि विरोधी पक्षनेते यांच्या कॉलेजियमद्वारे नामनिर्देशित दोन प्रतिष्ठित व्यक्ती असतात.
• आयोगाच्या कर्तव्यांमध्ये न्यायिक नियुक्त्यांसाठी व्यक्तींची शिफारस करणे, उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांच्या बदलीची शिफारस करणे आणि उमेदवारांमध्ये क्षमता, सचोटी आणि प्रतिष्ठा असल्याची खात्री करणे यांचा समावेश आहे.
• उच्च न्यायालयाच्या नियुक्त्यांसाठी, राज्याचे राज्यपाल, मुख्यमंत्री आणि उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश यांची मते लेखीपणे जाणून घेणे आवश्यक आहे.
• केंद्र सरकारने कायदा लागू झाल्यापासून तीन महिन्यांच्या आत विद्यमान रिक्त जागा आयोगाकडे पाठवल्या पाहिजेत आणि भविष्यातील रिक्त जागा त्या होण्याच्या दोन महिने आधी किंवा नंतर पाठवल्या पाहिजेत.
• न्याय विभागातील भारत सरकारचे सचिव आयोगाचे संयोजक म्हणून काम करतात.
• केंद्र सरकार आणि आयोगाकडे कायद्याच्या तरतुदींची अंमलबजावणी करण्यासाठी नियम आणि कायदे बनवण्याचे अधिकार आहेत.
• या कायद्यांतर्गत तयार केलेले नियम आणि कायदे संसदेच्या दोन्ही सभागृहांसमोर एकूण तीस दिवसांच्या कालावधीसाठी ठेवले जाणे आवश्यक आहे.

दस्तऐवजातही

• हे विधेयक संविधानाच्या कलम 124 अ चा संदर्भ देते, जे सूचित करते की त्याचा उद्देश घटनात्मक तरतुदीला लागू करणे हा आहे.
• आयोगातील दोन नामवंत व्यक्ती तीन वर्षांच्या कालावधीसाठी नामांकित केल्या जातात आणि त्या पुन्हा नामांकनासाठी पात्र नसतात.
• केंद्र सरकार हा कायदा लागू करण्यातील अडचणी दूर करण्यासाठी आदेश देऊ शकते, जर असे आदेश सुरू झाल्यापासून तीन वर्षांच्या आत दिले गेले असतील.
• आयोगाचा खर्च भारताच्या एकत्रित निधीतून भरून काढला जाईल, असे वित्तीय निवेदनपत्रात म्हटले आहे.