72.5% पूर्ण होत असताना आधुनिक नोंद कक्ष, डीआयएलआरएमपीची अंमलबजावणी मागे

ग्रामीण विकास आणि पंचायती राज स्थायी समितीने जमिनीच्या नोंदींचे डिजिटायझेशन, नोंदणी प्रणालीचे आधुनिकीकरण आणि आधुनिक नोंद कक्ष स्थापन करण्याच्या प्रगतीचे मूल्यांकन करण्यासाठी डिजिटल इंडिया लँड रेकॉर्ड्स आधुनिकीकरण कार्यक्रमाच्या (डी. आय. एल. आर. एम. पी.) अंमलबजावणीची तपासणी केली, ज्याचा नागरिकांच्या सुरक्षित आणि अचूक जमीन मालकीच्या कागदपत्रांवरील प्रवेशावर थेट परिणाम होतो.

कोणाची काळजीः ग्रामीण विकास मंत्रालय (समितीच्या अधिकारक्षेत्राद्वारे सूचित), राज्य सरकारे, स्वायत्त जिल्हा परिषदा (सहाव्या अनुसूचीच्या क्षेत्रांमध्ये) आणि सामान्य जनता (जमीनदार आणि नागरिक महसूल आणि नोंदणी कार्यालयांशी संवाद साधतात).

समितीला काय आढळले?

• समितीने नमूद केले की जानेवारी 2026 पर्यंत, अधिकारांच्या नोंदींचे 99.8% संगणकीकृत करण्यात आले होते, कॅडस्ट्रल नकाशांचे 97.4% डिजिटायझ केले गेले होते, उप-नोंदणी कार्यालयांचे 95.7% संगणकीकृत करण्यात आले होते आणि नोंदणी कार्यालयांचे 88.6% महसूल कार्यालयांमध्ये एकात्मिक करण्यात आले होते.
• आधुनिक नोंद कक्ष, सर्वेक्षण/पुनर्विलोकन आणि डिजिटल नकाशांसह मजकुराच्या जमिनीच्या नोंदींचे एकत्रीकरण यासह राज्यांमध्ये प्रमुख घटक प्रलंबित असल्याचे समितीने अधोरेखित केले.
• समितीने प्रलंबित कामे निर्धारित कालमर्यादेत पूर्ण करण्याची आणि आगामी वर्षांसाठी डी. आय. एल. आर. एम. पी. च्या मंजुरी आणि कार्यान्वयनास गती देण्याची शिफारस केली.
• स्वतंत्र नोंदणी आणि उत्परिवर्तन प्रक्रियांमुळे होणारा विलंब आणि विसंगती दूर करण्यासाठी स्वयंचलित ऑनलाइन उत्परिवर्तन देशभरात लागू करण्याची शिफारस समितीने केली.
• समितीने उत्परिवर्तन, सुधारणा आणि इतर महसुली प्रकरणांचा निपटारा करण्यासाठी कालमर्यादा ठरवण्याची शिफारस केली.
• आधुनिक ध्वनिमुद्रण कक्षांच्या स्थापनेतील प्रगती 72.5% इतकी तुलनेने कमी असल्याचे समितीचे निरीक्षण आहे.
• समितीने आधुनिक नोंद कक्ष पूर्ण करणे, वारसा असलेल्या जमिनीच्या नोंदींचे डिजिटायझेशन आणि जतन करणे आणि भौतिक आणि डिजिटल नोंदींचे जतन आणि पुनर्प्राप्तीसाठी मानके विकसित करण्याची शिफारस केली.
• समितीने सर्व राज्यांमधील अधिकारांच्या डिजिटल स्वाक्षरी केलेल्या नोंदींना कायदेशीर मान्यता सुनिश्चित करण्याची शिफारस केली.
• समितीने स्वायत्त जिल्हा परिषदा, राज्य सरकारे आणि पारंपारिक संस्थांशी सल्लामसलत करून विकसित केलेल्या सहाव्या अनुसूचीच्या क्षेत्रांसाठी (आसाम, मेघालय, त्रिपुरा, मिझोराम) समर्पित अंमलबजावणी धोरणाची शिफारस केली.
• फसवणूक आणि प्रतिरूपण रोखण्यासाठी सर्व राज्यांनी संमती-आधारित आधार जोडणी आणि अधिकारांच्या नोंदींशी मोबाईल क्रमांक जोडणी पूर्ण करण्याची शिफारस समितीने केली.
• जेव्हा जेव्हा व्यवहार किंवा उत्परिवर्तन विनंती सादर केली जाते तेव्हा समितीने नोंदणीकृत जमीनदारांना स्वयंचलित एस. एम. एस. आणि इलेक्ट्रॉनिक अलर्टची शिफारस केली.
• समितीने नाक्षा प्रायोगिक कार्यक्रमाचे मूल्यांकन करण्याची आणि पुरेशा आर्थिक आणि तांत्रिक पाठबळासह इतर शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये त्याचा विस्तार करण्यासाठी टप्प्याटप्प्याने धोरण आखण्याची शिफारस केली.

दस्तऐवजातही

• आधुनिक ध्वनिमुद्रण कक्षांच्या स्थापनेतील प्रगती 72.5% ही तुलनेने कमी असल्याचे नोंदवले गेले.
• स्वयंप्रेरित उत्परिवर्तन, जे नोंदणीनंतर स्वयंचलितपणे इलेक्ट्रॉनिक उत्परिवर्तनाची विनंती निर्माण करते, ते केवळ 17 राज्यांमध्ये लागू केले गेले आहे.