रामागुंडम खताला तंत्रज्ञानाच्या अपयशामुळे ₹7,954 कोटींचा तोटा

रसायने आणि खतांच्या स्थायी समितीने खतांच्या वाहतुकीची वाहतूक, अनुदानित खतांसह अनावश्यक उत्पादनांची जबरदस्तीने बंडल करण्याचा मुद्दा आणि पीक हंगामात शेतकऱ्यांना परवडणारी उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी अनुदान धोरणांची तपासणी केली.

कोणाची काळजीः हे केंद्रीय खते विभाग, राज्य सरकारे आणि अनुदानित खते खरेदी करणाऱ्या शेतकऱ्यांशी संबंधित आहे.

समितीला काय आढळले?

• नियामक चौकटीशिवाय अनुदानित खतांसाठी (सक्तीच्या बंडल) अनावश्यक उत्पादने पूर्वअट म्हणून विकली जातात असे समितीने अधोरेखित केले, या पद्धतीवर बंदी घालण्यासाठी आणि दंड विहित करण्यासाठी खत (नियंत्रण) आदेश, 1985 मध्ये सुधारणांची शिफारस केली.
• समितीने शेवटच्या टप्प्यातील वितरणासाठी केंद्र-राज्य समन्वयाचा अभाव ओळखला आणि खते, कृषी आणि रेल्वे विभागांचा समावेश असलेला कायमस्वरूपी संयुक्त आदेश आणि देखरेख कक्ष तयार करण्याची शिफारस केली.
• समितीने नमूद केले की जवळचे स्रोत असूनही खते दूरच्या राज्यांमध्ये हलवली जातात, ज्यामुळे टाळता येण्याजोगा खर्च होतो आणि नियतकालिक खर्च-अंतर विश्लेषण आणि निकटता-आधारित ऑप्टिमायझेशनची शिफारस केली.
• सध्याच्या अनुदानामुळे युरियाचा अतिवापर होतो, ज्यामुळे माती आणि भूजल नुकसान होते, असे निरीक्षण समितीने नोंदवले आणि ती शेतकरी-केंद्रित करण्यासाठी आणि संतुलित पोषक वापर पुनर्संचयित करण्यासाठी किंमत आणि थेट लाभ हस्तांतरण (डी. बी. टी.) चौकटीचा सर्वसमावेशक आढावा घेण्याची शिफारस केली.
• समितीने अधोरेखित केले की नवीन पिढीचे युरिया प्रकल्प क्षमतेपेक्षा कमी कार्यरत आहेत आणि डी. ए. पी. क्षमतेचा वापर कमी झाला आहे, भविष्यातील तंत्रज्ञान हस्तांतरणासाठी कमी कामगिरीची कारणे आणि कामगिरीच्या हमीचा आढावा घेण्याची शिफारस केली.

दस्तऐवजातही

• रामागुंडम फर्टिलायझर अँड केमिकल लिमिटेडला आवर्ती तंत्रज्ञानाच्या अपयशामुळे 2021-22 आणि नोव्हेंबर 2025 दरम्यान अंदाजे 7,954 कोटी रुपयांचे महसुलाचे नुकसान झाले.
• डी. ए. पी. प्रकल्पांच्या क्षमतेचा वापर 2025-26 च्या पहिल्या दहा महिन्यांत 2022-23 मधील 87.5% वरून 67.8% पर्यंत कमी झाला.