सर्वोच्च न्यायालयाच्या हँडबुकने कायदेशीर कागदपत्रांमध्ये'वेश्या'च्या जागी'यौनकर्मी'स्थापन केले आहे.

हा दस्तऐवज न्यायिक निर्णय घेण्याच्या आणि लिखाणाच्या बाबतीत विशेषतः महिलांबाबतच्या हानिकारक लैंगिक रूढीवादी धारणा ओळखण्यासाठी आणि टाळण्यासाठी न्यायाधीश आणि कायदेशीर समुदायाला मार्गदर्शन करण्यासाठी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने जारी केलेले लैंगिक रूढीवादी पद्धतींचा सामना करण्याबाबतचे एक पुस्तिका आहे. कायदेशीर तर्क आणि न्यायालयीन आदेश पूर्वग्रहयुक्त कल्पनांपासून मुक्त आहेत आणि समान संरक्षणाचे घटनात्मक तत्त्व कायम राखणे हे नागरिकांसाठी महत्त्वाचे आहे.

कोणाची काळजीः न्यायाधीश, कायदेशीर समुदाय (वकील, संशोधक) आणि लैंगिक समानतेसंबंधी न्यायिक चर्चा आणि कायदेशीर परिणामांमुळे प्रभावित सामान्य जनता.

काय आहे दस्तऐवज

• हस्तपुस्तकामध्ये'भाषेला प्रोत्साहन देणाऱ्या रूढिप्रयोगाची'(चुकीच्या संज्ञा) शब्दावली प्रदान केली आहे आणि याचिका, आदेश आणि निर्णयांमध्ये वापरण्यासाठी'पर्यायी भाषा'(पसंतीच्या संज्ञा) सुचवली आहे.
• हे लैंगिक रूढिप्रयोगांवर आधारित सामान्य तर्क पद्धती ओळखते, त्या चुकीच्या का आहेत हे स्पष्ट करते आणि अशा रूढिप्रयोगांना नाकारणाऱ्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या बंधनकारक निर्णयांवर प्रकाश टाकते.
• या दस्तऐवजात यावर भर देण्यात आला आहे की रूढिप्रयोगांवर अवलंबून राहणे हे गुणवत्तेवर, स्वतंत्रपणे आणि निःपक्षपातीपणे खटल्यांचा निर्णय घेण्याच्या न्यायाधीशांच्या कर्तव्याचे उल्लंघन करते आणि कायद्याच्या वापरास विकृत करू शकते.
• विशिष्ट भाषिक बदलांची शिफारस केली जाते, जसे की'गरीब'च्या जागी'गरीब','वेश्या'च्या जागी'यौनकर्मी','बास्टर्ड'च्या जागी'गैर-वैवाहिक मूल'आणि'ईव्ह टिजिंग'च्या जागी'रस्त्यावरील लैंगिक छळ'.
• भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या ई-समितीच्या ज्ञान घटकाचा एक भाग म्हणून कोविड-19 महामारीच्या काळात या पुस्तकाची संकल्पना आखण्यात आली होती.

दस्तऐवजातही

• या प्रस्तावनेवर भारताचे मुख्य न्यायाधीश डॉ. धनंजय वाय. चंद्रचूड यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत.
• दस्तऐवजात नमूद केले आहे की आर्थिक साधनांशिवाय असलेल्या व्यक्तींची प्रतिष्ठा ओळखण्यासाठी'गरीब'या शब्दाच्या जागी'गरीब'हा शब्द वापरण्यासाठी नागरी प्रक्रिया संहिता, 1908 मध्ये यापूर्वी सुधारणा करण्यात आली होती.
• अनैतिक वाहतूक (प्रतिबंध) कायदा, 1956 किंवा इतर कायद्याच्या संदर्भात आवश्यक नसल्यास'वेश्या'या शब्दाच्या वापराबाबत 22 ऑगस्ट 2023 रोजी एक स्पष्टीकरण जोडण्यात आले होते, ज्यात म्हटले होते की त्याची जागा'यौनकर्मी'ने घेतली पाहिजे.
• लैंगिक हिंसाचाराने प्रभावित झालेल्या व्यक्ती एकतर'वाचलेल्या'किंवा'पीडित'म्हणून ओळखू शकतात आणि जोपर्यंत व्यक्ती प्राधान्य व्यक्त करत नाही तोपर्यंत दोन्ही अटी लागू होतात हे पुस्तिका मान्य करते.