10, 000 मेगावॅटचे पीएम-कुसुम सौर उद्दिष्ट केवळ 641 मेगावॅटने साध्य झाले

कोणाची काळजीः नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (योजनेच्या नावांनी सूचित), राज्य सरकारे, शेतकरी, घरगुती ग्राहक आणि सौर विक्रेते.

समितीला काय आढळले?

• केंद्रीय आर्थिक सहाय्य आणि जमीन रूपांतरण खर्चाच्या अभावामुळे जुलै 2025 पर्यंत पीएम-कुसुम अंतर्गत विकेंद्रीकृत सौरऊर्जा प्रकल्पांसाठीच्या 10,000 मेगावॅटच्या उद्दिष्टांपैकी केवळ 641 मेगावॅट स्थापित करण्यात आल्याचे समितीने नमूद केले; त्यांनी छोट्या आकाराच्या प्रकल्पांसाठी केंद्रीय आर्थिक सहाय्य प्रदान करण्याची शिफारस केली.
• 15 लाखांच्या उद्दिष्टावर 60,828 ग्रीड-जोडलेले पंप मंजूर करण्यात आले असून त्यापैकी बहुतांश नऊ राज्ये/केंद्रशासित प्रदेशांपुरते मर्यादित आहेत, असे निरीक्षण समितीने नोंदवले; राज्यांच्या अतिरिक्त मदतीशिवाय सुमारे 70 टक्के खर्च शेतकरी सहन करत असल्याने निधी वाढवण्याचे मार्ग शोधण्याची शिफारस समितीने केली.
• समितीने नमूद केले की ही योजना सौरऊर्जा प्रकल्पांमधून ग्रीडमध्ये वीज बाहेर काढण्याच्या उच्च खर्चाला पाठबळ देत नाही; वीज बाहेर काढण्याची जबाबदारी डिस्कॉम्सला द्यावी अशी शिफारस समितीने केली.
• कमी भूजल पातळी असलेल्या राजस्थानसारख्या राज्यांमध्ये उच्च क्षमतेची (7.5 अश्वशक्तीपेक्षा जास्त) परवानगी देण्यासाठी स्वतंत्र सौर पंपांसाठीच्या निकषांमध्ये सुधारणा करण्याची शिफारस समितीने केली.
• कृषीऊर्जाशास्त्रामुळे पिके आणि उत्पन्नावर होणाऱ्या परिणामाचे विश्लेषण करण्याची आणि त्याचा मोठ्या प्रमाणात स्वीकार करण्यासाठी अनुदान देण्याचा विचार करण्याची शिफारस समितीने केली.
• समितीने पीएम सूर्य घर अंमलबजावणीतील उच्च आंतर-राज्य विषमता आणि घराच्या मालकीबाबत स्पष्टता नसल्यामुळे उच्च कर्ज नाकारण्याच्या दराची नोंद केली; मंजुरीतील विलंब दूर करणे, ग्राहकांची जागरूकता वाढवणे आणि कर्जाची सुलभ उपलब्धता सुनिश्चित करणे अशी शिफारस केली.
• 25 लाख रुपयांच्या बँक हमीच्या कार्यक्षमतेमुळे काही राज्यांमध्ये योग्य विक्रेत्यांची कमतरता असल्याचे समितीने नोंदवले; अधिक विक्रेत्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी ही रक्कम कमी करण्याची शिफारस केली.
• समितीने दूरवरच्या भागात छतावरील सौर घटकांची कमतरता पाहिली; पुरवठा स्त्रोतांमध्ये विविधता आणण्याची आणि स्थानिक उत्पादनात गुंतवणूक वाढवण्याची शिफारस केली.
• कृषी क्षेत्रांतील एकल निवासस्थानांसाठी छतावरील सौर अनुदान देण्याची आणि पंतप्रधान आवास योजनेच्या (पी. एम. ए. वाय.) वाटपकर्त्यांना, ज्यांना आगाऊ खर्च परवडत नाही, त्यांना 500 वॅटच्या छतावरील सौर प्रणाली उपलब्ध करून देण्याची शिफारस समितीने केली.

दस्तऐवजातही

• जुलै 2025 पर्यंत, पीएम-कुसुम अंतर्गत विकेंद्रीकृत सौर प्रकल्पांसाठीच्या 10,000 मेगावॅटच्या उद्दिष्टांपैकी केवळ 641 मेगावॅट स्थापित करण्यात आले होते.
• दीड लाख पंपांच्या लक्ष्याच्या तुलनेत केवळ 60,828 ग्रीड-जोडलेले पंप मंजूर करण्यात आले.
• पी. एम. सूर्य घर अंतर्गत, एक कोटी घरांच्या उद्दिष्टाच्या तुलनेत एक कोटी 38 लाख नोंदणी प्राप्त झाल्या, परंतु केवळ 59 लाख अर्जांवर प्रक्रिया झाली.
• अतिरिक्त राज्य आर्थिक मदतीशिवाय राज्यांमधील शेतकरी ग्रीड-जोडलेल्या पंपांचे सौरकरण करण्याच्या एकूण खर्चापैकी सुमारे 70 टक्के खर्च सहन करतात.