जल कार्यक्षमतेसाठी 85 शेतातील पिकांवर आय. सी. ए. आर. काम करत असल्याचे स्थायी समितीला आढळले

कृषी, पशुसंवर्धन आणि अन्न प्रक्रिया स्थायी समितीने भूजल वाचवण्यासाठी जल-कार्यक्षम बियाण्यांचे प्रकार विकसित करण्यासाठी सुरू असलेल्या सरकारी कार्यक्रमांची तपासणी केली. हे अन्न सुरक्षा, शाश्वत पीक उत्पादन आणि शेतकऱ्यांसाठी, विशेषतः पाण्याची टंचाई असलेल्या भागात दर्जेदार बियाण्यांची उपलब्धता यावर लक्ष केंद्रित करत असल्याने नागरिकांसाठी महत्त्वाचे आहे.

हा अहवाल कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभाग, भारतीय कृषी संशोधन परिषद (आय. सी. ए. आर.), राज्य कृषी विभाग आणि सामान्य जनता, विशेषतः शुष्क आणि संसाधन-गरीब भागातील लहान आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांशी संबंधित आहे.

• समितीने आय. सी. ए. आर. संशोधन आणि विकास परिसंस्था बळकट करणे, स्थान-विशिष्ट दुष्काळ सहनशीलता आणि उच्च जल-वापर कार्यक्षमतेसाठी प्रजननास प्राधान्य देणे आणि जल-कार्यक्षम बियाण्यांच्या प्रकारांसाठी दीर्घकालीन मोहिमेची अंमलबजावणी करण्याची शिफारस केली.
• मानवी आरोग्य, जैवविविधता आणि पर्यावरण सुरक्षित ठेवण्यासाठी जैव-सुरक्षिततेच्या उपाययोजनांचे पालन करताना, पिकांच्या अनुवांशिक सुधारणांसाठी जनुक संपादन यासारखी आधुनिक साधने वापरण्याची शिफारस समितीने केली.
• प्रजनन बियाण्यांची कमतरता नसली तरी, अनौपचारिक बियाणे क्षेत्रावर अवलंबून असलेल्या छोट्या आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी दर्जेदार बियाण्यांची वेळेवर उपलब्धता ही एक समस्या राहिली आहे, असे निरीक्षण समितीने नोंदवले.
• समितीने दर्जेदार आणि परवडणाऱ्या बियाण्यांची मागणी पूर्ण करण्यासाठी बियाणे उत्पादन आणि वितरण जाळे बळकट करण्याची शिफारस केली आणि राज्यांना हवामान-लवचिक आणि जल-कार्यक्षम जातींचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहन देण्याचे आवाहन केले.
• समितीने प्रादेशिक पाण्याच्या उपलब्धतेवर आधारित पीक प्रणाली तयार करण्याची आणि गंभीर आणि अति-शोषित जलक्षेत्रांमध्ये पिकांच्या योग्य निवडीबाबत शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी कायदेशीर आणि नियामक यंत्रणा स्थापन करण्याची शिफारस केली.
• कृषीशी संबंधित मंत्रालयांमध्ये कायमस्वरूपी समन्वय यंत्रणेचा अभाव असल्याचे समितीने नमूद केले आणि संबंधित मंत्रालये, विभाग आणि संस्थांमध्ये समन्वय साधण्यासाठी सर्वोच्च संस्था किंवा समिती स्थापन करण्याची शिफारस केली.

ए. आय. ने दस्तऐवजातून लिहिलेले आणि त्याच्या विरुद्ध तपासलेले. खाली दिलेले मूळ अधिकृत आहे.

मूळ दस्तावेज