खनिज तेलांच्या व्याख्येतून कोळसा, लिग्नाइट, हीलियम यांना वगळणारे विधेयक

सध्याच्या जागतिक ऊर्जा संदर्भांना प्रतिबिंबित करण्यासाठी व्याख्या आणि भाडेपट्टीच्या अटी अद्ययावत करून गुंतवणूक आकर्षित करणे, ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित करणे आणि गुंतवणूकदार-स्नेही वातावरण निर्माण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे.

कोणाची काळजीः हा कायदा भारतातील खनिज तेलांची शक्यता, शोध, विकास, उत्पादन किंवा विल्हेवाट लावण्यासाठी काम करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्ती, व्यवसाय किंवा संस्थेवर, त्याच्या प्रादेशिक जलक्षेत्रावर, खंडीय शेल्फवर आणि विशेष आर्थिक क्षेत्रावर परिणाम करतो. हे तेल क्षेत्रांच्या भाडेकरूंना आणि केंद्र सरकारला लागू होते, जे भाडेपट्टी देण्याचे आणि नियम बनवण्याचे अधिकार राखून ठेवतात.

हे विधेयक काय करते?

• नैसर्गिक वायू, कच्चे तेल, कंडेन्सेट, कोल बेड मिथेन, ऑईल शेल, शेल वायू, शेल तेल, घट्ट वायू, घट्ट तेल आणि गॅस हायड्रेट्स यांचा समावेश करण्यासाठी'खनिज तेलांची'पुनर्निर्धारण करते, तर स्पष्टपणे कोळसा, लिग्नाइट आणि हीलियम वगळले जाते.
• संपूर्ण कायद्यात'खाण भाडेपट्टी'या शब्दाच्या जागी'पेट्रोलियम भाडेपट्टी'ही संज्ञा आहे.
• दुरुस्ती कायदा सुरू होण्यापूर्वी देण्यात आलेले परवाने किंवा भाडेपट्ट्यांखालील व्यवहार वगळता, कायद्यांतर्गत मंजूर केलेल्या वैध भाडेपट्ट्याशिवाय कोणत्याही व्यक्तीला खनिज तेलाची कामे करण्यास मनाई करते.
• भाडेपट्टीच्या कालावधीत पेट्रोलियम भाडेपट्टीच्या अटी आणि शर्ती स्थिर राहिल्या पाहिजेत आणि भाडेकरूच्या गैरसोयीसाठी त्यात बदल केला जाऊ शकत नाही.
• विशिष्ट कलमांचे (4ए किंवा 6ए) किंवा नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल 25 लाख रुपये दंड ठोठावतो, सुरुवातीच्या दंडानंतर सातत्याने उल्लंघन केल्याबद्दल दररोज 10 लाख रुपयांपर्यंत अतिरिक्त दंड ठोठावतो.
• पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू नियामक मंडळ कायदा, 2006 अंतर्गत अपील न्यायाधिकरणाकडे याचिका दाखल करून, चौकशी करण्यासाठी आणि दंड आकारण्यासाठी (संयुक्त सचिव पदाच्या खाली नाही) एक न्यायनिर्णायक प्राधिकरण तयार करते.
• जलाशयांची सातत्यता असलेल्या राज्यांमध्ये आणि सागरी भागात भाडेपट्ट्यांचे एकत्रीकरण करण्यास परवानगी देते आणि कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी आणि तेलक्षेत्रांमध्ये अक्षय ऊर्जा प्रकल्प विकसित करण्यासाठीच्या उपाययोजनांना प्रोत्साहन देते.
• हा दुरुस्ती कायदा सुरू होण्यापूर्वी देण्यात आलेले सर्व खाण भाडेपट्टी आणि परवाने त्यांच्या संबंधित कार्यकाळासाठी वैध राहतील याची पुष्टी करते.

दस्तऐवजातही

• या विधेयकात उल्लंघनांसाठी विशिष्ट दंडाची तरतूद करण्यात आली आहे, ज्यात सततच्या उल्लंघनांसाठी दैनंदिन दंडाचा समावेश आहे.
• हे दंडाच्या आदेशांसाठी औपचारिक निर्णय आणि अपील प्रक्रिया स्थापित करते.
• त्यात या कायद्यांतर्गत'खनिज तेलांच्या'व्याख्येतून कोळसा, लिग्नाइट आणि हीलियम यांना स्पष्टपणे वगळण्यात आले आहे.
• हे हायड्रोजन उत्पादन, कार्बन कॅप्चर आणि अक्षय ऊर्जा प्रकल्प यासारख्या इतर हेतूंसाठी तेलक्षेत्रांच्या वापरास प्रोत्साहन देते.