अनेक कायद्यांमध्ये तुरुंगवासाच्या जागी दंडाची तरतूद करणारे विधेयक

हे अनेक फौजदारी दंडांची जागा आर्थिक दंड किंवा चेतावणी देऊन घेते आणि अंमलबजावणीसाठी प्रक्रियात्मक नियम अद्ययावत करते.

कोणाची काळजीः बिगर बँकिंग वित्तीय कंपन्या, औषध आणि सौंदर्यप्रसाधन उत्पादक, रेशीम मंडळाचे सदस्य, रस्ते वाहतूक महामंडळ, चहा आणि काथ्या उद्योग संचालक आणि दिल्लीतील रहिवासी किंवा व्यवसाय (मालमत्ता मालक, वाहन मालक आणि नगरपालिका नियमांच्या अधीन असलेल्यांसह) यासह अनुसूचीत सूचीबद्ध विशिष्ट कायद्यांच्या अधीन असलेल्या संस्था आणि व्यक्तींवर हे विधेयक परिणाम करते.

हे विधेयक काय करते?

• सुधारित कायद्यांतर्गत दंड आणि दंडाची रक्कम दर तीन वर्षांनी किमान रकमेच्या 10 टक्क्यांनी वाढवली जाईल.
• भारतीय रिझर्व्ह बँक कायदा, 1934 मध्ये काही कलमांमध्ये'दंड'च्या जागी'गुन्हे'करण्यासाठी सुधारणा करण्यात आली आहे आणि कागदपत्र सादर करण्यात किंवा प्रश्नांची उत्तरे देण्यात अयशस्वी ठरलेल्या बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांसाठी विशिष्ट दंड लागू करण्यात आला आहे.
• औषध आणि सौंदर्यप्रसाधन कायदा, 1940 मध्ये काही गुन्ह्यांसाठी तुरुंगवास काढून टाकण्यासाठी सुधारणा करण्यात आली आहे, त्याच्या जागी तीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसणारा दंड ठोठावण्यात आला आहे.
• केंद्रीय रेशीम मंडळ कायदा, 1948 मध्ये दुरुस्ती करून तुरुंगवासाच्या जागी पहिल्यांदाच होणाऱ्या गुन्ह्यांसाठी इशारा आणि वारंवार होणाऱ्या गुन्ह्यांसाठी 25,000 ते 1 रुपये असा दंड ठोठावण्यात आला आहे आणि दंड विवादांसाठी न्यायनिर्णायक अधिकारी आणि अपील प्राधिकरण स्थापन करण्यात आले आहे.
• विशिष्ट कलमांमध्ये'दंड'च्या जागी'दंड'लागू करण्यासाठी रस्ते वाहतूक महामंडळ कायदा, 1950 मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे.
• चहा कायदा, 1953 मध्ये दुरुस्ती करून दंडाच्या जागी पहिल्यांदाच केलेल्या उल्लंघनांसाठी इशारा आणि त्यानंतरच्या उल्लंघनांसाठी एक लाख रुपयांपर्यंतचा दंड आणि निर्णय घेणाऱ्या अधिकाऱ्यांचे संदर्भ अद्ययावत करण्यासाठी दुरुस्ती करण्यात आली आहे.
• काथ्या उद्योग कायदा, 1953 चे कलम 20 आणि 21 वगळण्यात आले आहेत.
• दिल्ली महानगरपालिका कायदा, 1957 मध्ये व्यापक सुधारणा करण्यात आल्या आहेत, ज्यात कर मूल्यांकनासाठीचा कालावधी सात वर्षांपर्यंत मर्यादित करणे, काही अपीलांसाठी'प्रशासक'च्या जागी'जिल्हा न्यायाधीश'स्थापन करणे, दंड आणि कार्यपद्धतीशी संबंधित अनेक कलमे वगळणे आणि दंड निर्णय आणि अपीलांसाठी नवीन कलमे समाविष्ट आहेत.
• या विधेयकात बचत कलमाचा समावेश आहे, ज्यामध्ये असे नमूद केले आहे की कायद्याने सुरुवात करण्यापूर्वी आधीच मिळवलेले किंवा केलेल्या अधिकार, दायित्वे किंवा कार्यवाहीवर सुधारणांचा परिणाम होत नाही.
• सुधारणांच्या अंमलबजावणीतील अडचणी दूर करण्याचा अधिकार केंद्र सरकारला दोन वर्षांच्या कालावधीसाठी देण्यात आला आहे.

दस्तऐवजातही

• अनेक कायद्यांमध्ये तुरुंगवासाच्या जागी दंड किंवा दंड देऊन गुन्ह्यांचे'गुन्हेगारीकरण'करणे हा या विधेयकाचा स्पष्टपणे उद्देश आहे.
• हे अनेक कायद्यांमधील दंड विवादांचे निराकरण करण्यासाठी'न्यायनिर्णायक अधिकारी'आणि'अपील अधिकारी'यांच्या भूमिकेचा परिचय करून देते किंवा विस्तार करते.
• दिल्ली महानगरपालिका कायद्यातील सुधारणांमध्ये एका विशिष्ट तरतुदीचा समावेश आहे की त्या वर्षाच्या समाप्तीनंतर सात वर्षे संपल्यानंतर मूल्यांकन वर्षासाठी कोणतेही मूल्यांकन केले जाणार नाही.
• हे विधेयक दिल्ली महानगरपालिका कायद्यातील दंड प्रक्रिया संहिता, 1973 च्या संदर्भांच्या जागी भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, 2023 चा संदर्भ देते.