हस्तांतरणकर्ता व्यक्ती (हक्कांचे संरक्षण) सुधारणा विधेयक, 2026

हा कायदा काय करतो?

हा कायदा'तृतीयपंथी व्यक्ती'ची व्याख्या स्पष्ट करण्यासाठी आणि गंभीर गुन्ह्यांसाठी नवीन दंडासह भेदभाव आणि गैरवर्तणुकीपासून संरक्षण मजबूत करण्यासाठी तृतीयपंथी व्यक्ती (हक्क संरक्षण) कायदा, 2019 मध्ये सुधारणा करतो.

त्याचा कोणावर परिणाम होतो?

तृतीयपंथी व्यक्ती, वैद्यकीय संस्था, जिल्हा दंडाधिकारी, राज्य सरकारे, केंद्रशासित प्रदेश प्रशासन आणि कायद्यांतर्गत नियुक्त अधिकारी.

प्रमुख तरतुदी

• 'तृतीयपंथी व्यक्ती'ची व्याख्या स्पष्ट करते, ज्यामध्ये केवळ विशिष्ट सामाजिक-सांस्कृतिक ओळख किंवा आंतरलिंगी भिन्नता असलेल्यांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये भिन्न लैंगिक अभिमुखता किंवा स्वयं-गृहीत ओळख असलेल्यांचा समावेश नाही.
• लिंग ओळख प्रमाणपत्रांसाठीच्या शिफारशींचे परीक्षण करण्यासाठी मुख्य वैद्यकीय अधिकाऱ्याच्या अध्यक्षतेखाली एक वैद्यकीय मंडळ (प्राधिकरण) तयार करते.
• लिंग ओळख प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतर तृतीयपंथीय व्यक्तींना जन्म प्रमाणपत्र आणि अधिकृत कागदपत्रांमध्ये त्यांचे पहिले नाव बदलण्याची परवानगी देते.
• जबरदस्तीने लिंग ओळख बदलणे, अपहरण आणि शारीरिक हानी यासह तृतीयपंथीय व्यक्तींवरील गुन्ह्यांसाठी 6 महिन्यांपासून जन्मठेपेपर्यंतच्या शिक्षेसह दंडात वाढ होते.
• 2019 च्या कायद्याच्या कलम 18 च्या जागी नवीन गुन्हे आणि सक्तीचे श्रम, सार्वजनिक प्रवेश नाकारणे आणि तृतीयपंथीय म्हणून जबरदस्तीने सादर करणे यासह विशिष्ट दुरुपयोगांसाठी दंड आकारला जातो.

लक्षात घेण्यासारखे मुद्दे

• ही तृतीयपंथीय व्यक्ती (हक्क संरक्षण) कायदा, 2019 मधील दुरुस्ती आहे.
• या दुरुस्तीमुळे मागील तरतुदींच्या जागी कलम 18 अंतर्गत नवीन गुन्हे आणि दंड निर्माण होतात.
• 'तृतीयपंथी व्यक्ती'ची व्याख्या आता भिन्न लैंगिक प्रवृत्ती आणि स्वयं-गृहीत लैंगिक ओळख असलेल्या व्यक्तींना वगळते.
• या दुरुस्तीमध्ये असे स्पष्ट केले आहे की कायद्याचे लाभ केवळ जैविक कारणांमुळे सामाजिक बहिष्काराचा सामना करणाऱ्यांसाठी आहेत, सर्व लिंग ओळखींसाठी नाही.