విదేశాలకు వెళ్లే హక్కు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు

ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం విదేశాలకు ప్రయాణించే హక్కు'వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ'లో భాగమని మరియు ఈ హక్కును పరిమితం చేసే కార్యనిర్వాహక చర్యలు సహజ న్యాయం మరియు ప్రాథమిక హక్కుల సూత్రాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని ఇది స్థాపిస్తుంది కాబట్టి ఇది పౌరులకు ముఖ్యం.

ఇది ఎవరికి సంబంధించినదిః ఈ తీర్పు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్ 14,19 (1) (ఎ) మరియు 21 యొక్క వివరణకు మరియు పాస్పోర్ట్ చట్టం, 1967 లోని నిబంధనలకు సంబంధించి మనేకా గాంధీ (పిటిషనర్), యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (ప్రతివాది) మరియు సాధారణ ప్రజలకు సంబంధించినది.

పత్రం ఏం చెబుతోంది?

• ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం దేశం వెలుపల ప్రయాణించే, వెళ్ళే హక్కు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హక్కులో చేర్చబడిందని కోర్టు పేర్కొంది.
• ఆర్టికల్స్ 19 మరియు 21'జలనిరోధిత కంపార్ట్మెంట్లు'అనే అభిప్రాయాన్ని కోర్టు తోసిపుచ్చింది, రాజ్యాంగాన్ని సాధ్యమైన అతివ్యాప్తి తో సమగ్రంగా చదవాలి అని పేర్కొంది.
• 'సాధారణ ప్రజల ప్రయోజనాల కోసం'పాస్పోర్ట్ను జప్తు చేయడానికి అనుమతించే పాస్పోర్ట్ చట్టం, 1967 లోని సెక్షన్ 10 (3) (సి), ఆర్టికల్స్ 14,19 (1) (ఎ) మరియు 21 లను ఉల్లంఘిస్తుందా అని తీర్పు వివరిస్తుంది.
• ప్రజా ప్రయోజనాలను పేర్కొంటూ పాస్పోర్ట్ను జప్తు చేయడానికి గల కారణాల ప్రకటనను అందించడానికి ప్రభుత్వం నిరాకరించడం చట్టంలోని సెక్షన్ 10 (5) కింద చెల్లుబాటు అవుతుందా అని కోర్టు పరిశీలించింది.
• పౌరుల హక్కులను ప్రభావితం చేసే పరిపాలనా ఆదేశాలకు సహజ న్యాయం సూత్రాలను వర్తింపజేయడం గురించి ఈ తీర్పు చర్చిస్తుంది.

పత్రంలో కూడా

• పిటిషనర్కు 1976 జూన్ 1న పాస్పోర్ట్ జారీ చేయబడింది మరియు పాస్పోర్ట్ చట్టంలోని సెక్షన్ 10 (3) (సి) కింద 1977 జూలై 2న భారత ప్రభుత్వం దానిని జప్తు చేసింది.
• భారత ప్రభుత్వం జప్తుకు గల కారణాల ప్రకటన కాపీని అందించడానికి నిరాకరించింది, అలా చేయడం సాధారణ ప్రజల ప్రయోజనంలో లేదని పేర్కొంది.
• ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎం. హమీదుల్లా బేగ్, జస్టిస్ పి. ఎన్. భగవతి సహా ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ఈ కేసును విచారించింది.
• ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం విదేశాలకు వెళ్ళే హక్కు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలో భాగమని నిరూపించిన సత్వంత్ సింగ్ సాహ్ని వర్సెస్ డి. రామరత్నం కేసులో మునుపటి నిర్ణయాన్ని ఈ తీర్పు ఉదహరించింది.