राजस्थानचे मनरेगा वेतन आणि साहित्यात ₹1 कोटी देणे बाकी आहे, असे कॅगला आढळले

या लेखापरीक्षणात राजस्थान सरकारमध्ये महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायद्याच्या (मनरेगा) अंमलबजावणीची 2019-20 ते 2023-24 या कालावधीसाठी तपासणी करण्यात आली. त्यात नियोजन, आर्थिक व्यवस्थापन, रोजगार निर्मिती, कामांची अंमलबजावणी आणि देखरेख प्रणालींचा आढावा घेण्यात आला.

राजस्थान सरकार (विशेषतः निवडक जिल्हे, पंचायत समित्या आणि ग्रामपंचायतींमध्ये मनरेगाची अंमलबजावणी).

• 2019-24 दरम्यान कोणत्याही चाचणी-तपासलेल्या ग्रामपंचायतींमध्ये (जी. पी.) मूलभूत सर्वेक्षण केले गेले नाही, ज्यामुळे वास्तववादी विकास नियोजन रोखले गेले.
• कोणत्याही चाचणी-तपासलेल्या जिल्ह्यांमध्ये जिल्हा दृष्टीकोन योजना तयार केल्या गेल्या नाहीत.
• कोणत्याही निवडक गटांमध्ये गट संसाधन केंद्रे (बी. आर. सी.) उभारली गेली नाहीत, त्यामुळे जी. पी. ला नियोजनासाठी तांत्रिक पाठबळ मिळाले नाही.
• सर्व स्तरांवरील नियमित कर्मचाऱ्यांसाठी 3 ते 64 टक्के आणि कंत्राटी कर्मचाऱ्यांसाठी 31 ते 80 टक्के कर्मचाऱ्यांची कमतरता होती.
• जुलै 2024 पर्यंत राज्य स्तरावर नियमित गट संसाधन व्यक्ती (बी. आर. पी.) आणि ग्राम संसाधन व्यक्ती (व्ही. आर. पी.) पदांची 100% रिक्त होती.
• राज्य सरकारने निधी देण्यास उशीर केल्याने 2019-20 आणि 2020-21 साठी ₹9.08 कोटीचे व्याज दायित्व निर्माण झाले.
• सप्टेंबर 2025 पर्यंत वेतन आणि भौतिक घटकांसाठी प्रलंबित दायित्व ₹ 2014.39 कोटी होते, ज्यात विशेषतः भौतिक घटकांसाठी ₹ 1892.67 कोटी होते.
• केवळ 7.15% ते 16.33% कुटुंबे, ज्यांनी रोजगाराचा लाभ घेतला, त्यांना 100 दिवसांचे काम मिळण्याची हमी मिळाली.
• सप्टेंबर 2025 पर्यंत मंजूर झालेल्या कामांपैकी 21 टक्के कामे (19.74 लाख कामे) अपूर्ण होती, त्यापैकी 8 टक्के तीन वर्षांहून अधिक काळ प्रलंबित होती.
• अभिसरणांतर्गत मंजूर झालेल्या 88 टक्के 11.36 लाख कामे सप्टेंबर 2025 पर्यंत अपूर्ण होती.
• 16 दिवस ते 90 दिवसांपेक्षा जास्त विलंबासह ₹ 948.54 कोटी वेतनात (व्यवहारांचे 2.82%) दिले गेले.
• जुलै 2025 पर्यंत ₹ 52.91 लाख बेरोजगारी भत्ता प्रलंबित होता.
• विलंबित वेतनासाठीचे 80 टक्के नुकसानभरपाईचे दावे फेटाळण्यात आले.
• सामाजिक लेखापरीक्षणात निदर्शनास आलेल्या आर्थिक अनियमिततांची वसुली राज्य स्तरावर केवळ 23.58% होती.
• शिफारशींमध्ये मूलभूत सर्वेक्षण करणे, जिल्हा दृष्टीकोन योजना तयार करणे आणि पुरेसे प्रशिक्षित व्ही. आर. पी. आणि बी. आर. पी. नियुक्त करणे यांचा समावेश आहे.

ए. आय. ने दस्तऐवजातून लिहिलेले आणि त्याच्या विरुद्ध तपासलेले. खाली दिलेले मूळ अधिकृत आहे.

मूळ दस्तावेज