जल जीवन अभियानः राजस्थानमधील लक्ष्यित ग्रामीण कुटुंबांपैकी% कुटुंबांकडे अजूनही नळ जोडणी नाही

ग्रामीण घरांना कार्यक्षम घरगुती नळ जोडणी प्रदान करण्याच्या आणि निधी आणि कामकाजाच्या व्यवस्थापनाच्या प्रगतीचे मूल्यांकन केले.

कोणाची काळजीः राजस्थान सरकार, विशेषतः राज्य जल आणि स्वच्छता अभियान (एस. डब्ल्यू. एस. एम.) आणि जल जीवन अभियानासाठी जबाबदार असलेले संबंधित विभाग.

लेखापरीक्षकाला काय आढळले

• जानेवारी 2025 पर्यंत, लक्ष्यित ग्रामीण कुटुंबांपैकी केवळ 49.61% (47,65,980) कुटुंबांमध्ये नळ जोडणी कार्यरत होती, तर 50.39% अनुपलब्ध राहिली.
• जानेवारी 2025 पर्यंत राजस्थानमधील 303 पैकी केवळ एका गटाने'हर घर जल'प्रमाणपत्राचा दर्जा प्राप्त केला.
• विभागांनी सुरू केलेले ₹1 कोटींपेक्षा कमी रकमेचे देयक व्यवहार अयशस्वी झाल्याचे कॅगला आढळले.
• निवडक 28 पैकी 24 गावांमध्ये योजनेला मंजुरी मिळाल्यानंतर 19 दिवस ते 17 महिने ग्रामीण कृती आराखडा तयार करण्यात आला, ज्याने तळागाळातील नियोजनाचा पराभव केला.
• एप्रिल 2024 पर्यंत 3,910 गावांमध्ये (9.32%) ग्राम जल आणि स्वच्छता समित्यांची (व्ही. डब्ल्यू. एस. सी.) स्थापना करण्यात आली नव्हती.
• केवळ 858 योजना (30.81%) संचालन आणि देखभालीसाठी व्ही. डब्ल्यू. एस. सी. कडे सोपवण्यात आल्या.
• ओ अँड एम खर्च वसूल करण्यासाठी ग्रामीण पाणीपुरवठा योजनांसाठी पाण्याची दर रचना किंवा बिलिंग प्रणाली स्थापन करण्यात आली नाही.
• कोणत्याही ग्रामीण पाणीपुरवठा योजनांसाठी पाणी आणि ऊर्जेचे लेखापरीक्षण केले गेले नाही.
• कॅगने राज्य सरकारला पाण्याची गुणवत्ता प्रभावित वस्त्यांना प्राधान्य देण्याची, घरगुती मीटर बसवण्याची आणि स्वतंत्र मूल्यांकन अभ्यास करण्याची शिफारस केली.

दस्तऐवजातही

• सी. ए. जी. ने नोंदवले की अति-शोषित भूजल गट 2017 मधील 185 (62.71%) वरून 2024 मध्ये 214 (70.86%) पर्यंत वाढले, तर सुरक्षित गट 37 (12.25%) पर्यंत कमी झाले.
• सी. ए. जी. ने नमूद केले की राज्य सरकारने जेजेएम अंतर्गत येणाऱ्या गावांमध्ये सामाजिक लेखापरीक्षणासाठी कोणतीही यंत्रणा संस्थात्मक केली नाही, तसेच त्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली नाहीत किंवा तृतीय पक्षांना नामनिर्देशित केले नाही.
• निवडक 13 गावांमध्ये सामुदायिक योगदान गोळा केले गेले नाही आणि इतर 13 गावांमध्ये, गोळा केलेल्या योगदानाचा वापर व्ही. डब्ल्यू. एस. सी. द्वारे केला गेला नाही, असे कॅगला आढळले.