बिहारमध्ये अंमलात न आलेल्या एच. जी. एन. जे. च्या कामांसाठी ₹2.31 कोटी देण्यात आल्याचे कॅगला आढळले

नळाद्वारे पाणीपुरवठा करण्यात पंचायती राज विभाग (पी. आर. डी.), सार्वजनिक आरोग्य आणि अभियांत्रिकी विभाग (पी. एच. ई. डी.) आणि शहरी विकास आणि गृहनिर्माण विभाग (यू. डी. आणि एच. डी.) यांच्या कामगिरीचे मूल्यांकन करण्यात आले.

कोणाची काळजीः बिहार सरकार; पंचायती राज विभाग (पी. आर. डी.); सार्वजनिक आरोग्य आणि अभियांत्रिकी विभाग (पी. एच. ई. डी.); शहरी विकास आणि गृहनिर्माण विभाग (यू. डी. आणि एच. डी.).

लेखापरीक्षकाला काय आढळले

• नोव्हेंबर 2025 पर्यंतच्या 95.71% वास्तविक व्याप्तीच्या तुलनेत, मार्च 2023 पर्यंत नोंदवलेल्या ग्रामीण घरगुती व्याप्तीमध्ये 98.70% वाढ झाली होती.
• मार्च 2023 पर्यंत शहरी व्याप्ती 94 टक्के नोंदवली गेली होती, जी मार्च 2020 साठी निर्धारित 100% उद्दिष्ट पूर्ण करण्यात अयशस्वी ठरली.
• पी. एच. ई. डी. 46,633 ग्रामीण प्रभागांमधील, गुणवत्ता प्रभावित भागातील 8.7 लाख घरांसह, 1 लाख घरांना समाविष्ट करण्यात अयशस्वी ठरले.
• ज्या 15 योजनांमध्ये फ्लोराईडच्या उच्च पातळीमुळे पाण्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम झाला नाही अशा 15 योजनांमध्ये फ्लोराईड काढून टाकणारे प्रकल्प उभारण्यासाठी 2.77 कोटी रुपये खर्च करण्यात आले.
• चाचणीद्वारे तपासलेल्या पाच पी. एच. विभागांतील कंत्राटदारांना ज्या कामांची अंमलबजावणी झाली नाही, त्यासाठी ₹2.31 कोटी देण्यात आले.
• 59 टक्के पी. एच. ई. डी. योजना केवळ 2019-20 मध्ये किंवा 2018-19 मध्ये उशीरा सुरू झाल्या, जरी 2019-20 संपण्याची उद्दिष्टित तारीख असली तरी.
• पाण्याच्या गुणवत्तेच्या व्यवस्थापनाची कमतरता होती, अनेक गुणवत्ता-प्रभावित प्रभागांमध्ये कार्यरत जल प्रक्रिया प्रकल्प किंवा क्लोरिनेटर्सचा अभाव होता.
• निस्चायसॉफ्ट आणि नगरसेवा यासारख्या देखरेख प्रणाली अविश्वसनीय किंवा अकार्यक्षम असल्याचे आढळून आले.
• शिफारशींमध्ये कार्यक्षम नियोजन सुनिश्चित करणे, पात्र लाभार्थ्यांचे 100% व्याप्ती आणि तपशीलवार सर्वेक्षण यांचा समावेश आहे.

दस्तऐवजातही

• प्रत्यक्षात अंमलात न आणलेल्या कामांसाठी कंत्राटदारांना ₹2.31 कोटी देण्यात आल्याचे कॅगला आढळले.
• ज्या वस्त्यांमध्ये फ्लोराईडच्या उच्च पातळीमुळे पाण्यावर परिणाम झाला नाही अशा वस्त्यांमध्ये फ्लोराईड काढून टाकणारे प्रकल्प उभारण्यात 2.77 कोटी रुपये वाया गेले, असे कॅगने नमूद केले.
• सी. ए. जी. ने नोंदवले की, गुणवत्ता प्रभावित 77 प्रभाग जल प्रक्रिया प्रकल्पांशिवाय प्रभाग अंमलबजावणी आणि व्यवस्थापन समित्यांद्वारे समाविष्ट करण्यात आले आहेत.
• कॅगने सांगितले की पायाभूत सुविधांची कमतरता, मनुष्यबळाची कमतरता आणि चाचणी संचांचा वापर न झाल्यामुळे पाण्याची गुणवत्ता चाचणी अपुरी होती, ज्यामुळे महत्त्वाची घरे असुरक्षित पाण्याच्या संपर्कात आली.