વિદેશ પ્રવાસનો અધિકાર વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો ભાગ છેઃ સુપ્રીમ કોર્ટ

તે નાગરિકો માટે મહત્વનું છે કારણ કે તે સ્થાપિત કરે છે કે વિદેશ પ્રવાસ કરવાનો અધિકાર કલમ 21 હેઠળ'વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા'નો એક ભાગ છે અને આ અધિકારને પ્રતિબંધિત કરતી વહીવટી ક્રિયાઓએ કુદરતી ન્યાય અને મૂળભૂત અધિકારોના સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવું આવશ્યક છે.

તે કોની ચિંતા કરે છેઃ આ ચુકાદો મેનકા ગાંધી (અરજદાર), ભારત સંઘ (પ્રતિવાદી) અને સામાન્ય જનતાને ભારતના બંધારણની કલમ 14,19 (1) (એ) અને 21ના અર્થઘટન અને પાસપોર્ટ અધિનિયમ, 1967ની જોગવાઈઓ અંગે ચિંતિત કરે છે.

શું કહે છે દસ્તાવેજ

• કોર્ટે એવું માન્યું હતું કે દેશની બહાર મુસાફરી કરવાનો અને જવાનો અધિકાર કલમ 21 હેઠળ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારમાં સામેલ છે.
• કોર્ટે એ દ્રષ્ટિકોણને નકારી કાઢ્યો હતો કે કલમ 19 અને 21'વોટરટાઇટ કમ્પાર્ટમેન્ટ્સ'ની રચના કરે છે, એમ કહીને કે બંધારણને સંભવિત ઓવરલેપિંગ સાથે અભિન્ન સમગ્ર તરીકે વાંચવું જોઈએ.
• ચુકાદો એ વાતને સંબોધિત કરે છે કે શું પાસપોર્ટ અધિનિયમ, 1967ની કલમ 10 (3) (સી), જે'સામાન્ય લોકોના હિતમાં'પાસપોર્ટ જપ્ત કરવાની મંજૂરી આપે છે, તે કલમ 14,19 (1) (એ) અને 21નું ઉલ્લંઘન કરે છે.
• કોર્ટે તપાસ કરી હતી કે જાહેર હિતને ટાંકીને પાસપોર્ટ જપ્ત કરવાના કારણોનું નિવેદન આપવાનો સરકારનો ઇનકાર કાયદાની કલમ 10 (5) હેઠળ માન્ય છે કે કેમ.
• ચુકાદામાં નાગરિકોના અધિકારોને અસર કરતા વહીવટી આદેશો પર કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો લાગુ થવાની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

દસ્તાવેજમાં પણ

• અરજદારને 1 જૂન, 1976ના રોજ પાસપોર્ટ જારી કરવામાં આવ્યો હતો અને ભારત સરકાર દ્વારા 2 જુલાઈ, 1977ના રોજ પાસપોર્ટ અધિનિયમની કલમ 10 (3) (સી) હેઠળ તેને જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
• ભારત સરકારે જપ્ત કરવાના કારણોના નિવેદનની નકલ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે આમ કરવું સામાન્ય લોકોના હિતમાં નથી.
• મુખ્ય ન્યાયાધીશ એમ. હમીદુલ્લા બેગ અને ન્યાયમૂર્તિ પી. એન. ભગવતી સહિત સાત ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠે આ કેસની સુનાવણી કરી હતી.
• ચુકાદામાં સતવંત સિંહ સાહની વિરુદ્ધ ડી. રામરત્નમમાં અગાઉના નિર્ણયનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જેણે સ્થાપિત કર્યું હતું કે વિદેશ જવાનો અધિકાર કલમ 21 હેઠળ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો એક ભાગ છે.