ਪੀ. ਐੱਸ. ਏ. ਵ੍ਹਾਈਟ ਪੇਪਰ ਨੇ ਏ. ਆਈ. ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੁਆਰਾ 29 ਦਸੰਬਰ, 2025 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਵ੍ਹਾਈਟ ਪੇਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (ਕੰਪਿਊਟ, ਡੇਟਾਸੇਟ ਅਤੇ ਮਾਡਲ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨੀਤੀਗਤ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਏਆਈ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਲਕੀਅਤ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈਃ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ, ਵਿਆਪਕ ਏਆਈ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ, ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਏਆਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਡੇਟਾ ਸੈੱਟਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾ ਹੈ।

ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼

• ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼'ਏਆਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਤੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪਹੁੰਚ'ਨੂੰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੂਹ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟ, ਡੇਟਾਸੇਟ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਇਹ ਇਸ ਟੀਚੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈਃ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਡੇਟਾ ਸੈੱਟਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਇਨਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ (ਡੀ. ਪੀ. ਆਈ.) ਨਾਲ ਏ. ਆਈ. ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ।
• ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਡੇਟਾ, ਕੰਪਿਊਟ, ਮਾਡਲ) ਦੇ ਬਿਲਡਿੰਗ ਬਲਾਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਪਬਲਿਕ ਗੁੱਡਜ਼ (ਡੀ. ਪੀ. ਜੀ.) ਜਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜਨਤਕ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਪਨ ਡਾਟਾ ਰਿਪੋਜ਼ਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟ ਕਲਾਉਡਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ।
• ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਡੇਟਾ ਸੈਂਟਰ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਿਰਫ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਿਤ ਸਮਰੱਥਾ 2030 ਤੱਕ 960 ਮੈਗਾਵਾਟ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 9.2 ਗੀਗਾਵਾਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
• ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਏਆਈ ਮਿਸ਼ਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3,000 ਜੀ. ਪੀ. ਯੂ. ਕਲੱਸਟਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਏਕੋਸ਼ ਰਿਪੋਜ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਐੱਮ.) ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਮਿਸ਼ਨ (ਆਈ. ਐੱਸ. ਐੱਮ.) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
• ਦਸੰਬਰ 2025 ਤੱਕ, ਇੰਡੀਆ ਏਕੋਸ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੇ 20 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 54 ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ 5,722 ਡੇਟਾਸੇਟ ਅਤੇ 251 ਏਆਈ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ

• ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮੀ ਨੀਤੀਗਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਨਵੀ ਮੁੰਬਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਾਈਵ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਸਬਸੀ ਕੇਬਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।
• ਪੇਪਰ'ਇੰਡੀਆ ਏ. ਆਈ. ਗਵਰਨੈਂਸ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼'ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਏ. ਆਈ. ਗਵਰਨੈਂਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 76,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ 10 ਉੱਨਤ ਚਿੱਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।