सेमिकन्डक्टर परियोजनाहरू अघि बढ्दै जाँदा भारत मोबाइल फोन आयातकर्ताबाट निर्यातकमा परिवर्तन भएको छ

सो प्रश्नले इलेक्ट्रोनिक्स तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयलाई सेमिकन्डक्टर निर्माण प्रवर्द्धन गर्न र इलेक्ट्रोनिक्स इकोसिस्टमलाई बलियो बनाउनका लागि भारत सेमिकन्डक्टर मिसन, प्रोत्साहन र रोजगारी तथा निर्यातमा पर्ने प्रभावको विवरणसहितका उपायहरूबारे जानकारी दिन आग्रह गरेको थियो।

सोधे र जवाफ दिएः श्रीमती पुनमबेन हेमतभाई मादमद्वारा सोधिएको; इलेक्ट्रोनिक्स र सूचना प्रविधि मन्त्रालय (मन्त्री श्री अश्विनी वैष्णव) द्वारा जवाफ।

सरकारले के भनेको हो

• सूचीबद्ध प्रमुख योजनाहरूः लार्ज स्केल इलेक्ट्रोनिक्सका लागि पीएलआई, आईटी हार्डवेयरका लागि पीएलआई 2, ईएमसी 2, स्पेक्स, र ईसीएमएस।
• इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन ~ 1.9 लाख करोड (2014-15) बाट ~ 13.11 लाख करोड (2025-26) मा बढ्यो।
• इलेक्ट्रोनिक्स निर्यात ~ 38 हजार करोड (2014-15) बाट बढेर ~ 4.24 लाख करोड (2025-26) भयो।
• मोबाइल फोनको उत्पादन 33 गुणा बढ्यो र 2014-15 र 2025-26 का बिचमा निर्यात 165 गुणा बढ्यो।
• भारतमा प्रयोग हुने लगभग 99.2% मोबाइल फोनहरू भारतमा बनाइन्छ।
• आर्थिक वर्ष 2025-26 मा स्मार्टफोन भारतको शीर्ष निर्यात गरिएको व्यक्तिगत वस्तु बन्यो।
• इलेक्ट्रोनिक्स निर्माण क्षेत्रले लगभग 25 लाख रोजगारी (प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष) लाई समर्थन गर्दछ।
• केन्द्रीय मन्त्रीमण्डलले 62,500 करोड रुपियाँको बजेट खर्च भएको मोबाइल फोन निर्माण योजना (एमपिएमएस) लाई स्वीकृति दिएको छ।
• सेमिकन इन्डिया कार्यक्रमअन्तर्गत 6 वटा राज्यमा लगभग ₹1 लाख 64 हजार करोडको कुल लगानी प्रतिबद्धताका साथ 12 वटा उत्पादन परियोजनाहरूलाई स्वीकृति दिइएको थियो।
• तिनवटा स्वीकृत सेमिकन्डक्टर प्लान्टबाट व्यावसायिक उत्पादन सुरु भएको छ।
• केन्द्रीय मन्त्रीमण्डलले ₹ 1.27 लाख करोडको परिव्ययसहित 15.07.2026 मा सेमिकन 2 लाई स्वीकृति दिएको छ।
• सेमिकन 2 ले छवटा स्तम्भहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्दछः चिप डिजाइन, मेसिन/सामग्री, फ्याब, एटिएमपी/ओएसएटी, आर एन्ड डी, र प्रतिभा विकास।

कागजातमा पनि

• उत्तरमा भनिएको छ कि भारत सन् 2014 मा मोबाइल फोनको शुद्ध आयातकबाट शुद्ध निर्यातकमा परिणत भएको थियो।
• 12 वटा स्वीकृत सेमिकन्डक्टर परियोजनाहरू मध्ये तिनले व्यावसायिक उत्पादन सुरु गरिसकेका छन् भन्ने जवाफमा उल्लेख छ।