ડી. ડી. યુ.-જી. કે. વાય. એ મંજૂર કરેલા ₹10,115 કરોડમાંથી ₹978 કરોડ ખર્ચ્યા

ગ્રામીણ વિકાસ પરની સ્થાયી સમિતિએ ગ્રામીણ કૌશલ્ય, આજીવિકા અને સ્થળાંતર પર લક્ષિત ત્રણ મુખ્ય યોજનાઓ-ડી. ડી. યુ.-જી. કે. વાય., ડી. એ. વાય.-એન. આર. એલ. એમ. અને આર. એસ. ઈ. ટી. આઈ. ની અસરની તપાસ કરી હતી. આ નાગરિકો માટે મહત્ત્વનું છે કારણ કે તે નોકરીની નિયુક્તિ, આવકનું સર્જન અને ગ્રામીણ વિકાસ માટે જાહેર ભંડોળના અસરકારક ઉપયોગને સંબોધિત કરે છે.

મંત્રાલય/વિભાગઃ ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ (ડી. ઓ. આર. ડી.). અસરગ્રસ્ત લોકોઃ ગ્રામીણ યુવાનો, સ્વ-સહાય જૂથ (એસ. એચ. જી.) ના સભ્યો (ખાસ કરીને મહિલાઓ) અને પછાત અને મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓના રહેવાસીઓ.

• પ્લેસમેન્ટ ગેપ્સઃ સમિતિએ નોંધ્યું હતું કે માર્ચ 2026 સુધીમાં ડીડીયુ-જીકેવાયના માત્ર 67 ટકા (18 લાખમાંથી 12 લાખ) ઉમેદવારોને જ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ઓછા પગારને કારણે શાળા છોડી દેવાનો દર ઊંચો હતો. 100% પ્લેસમેન્ટની નજીક સુનિશ્ચિત કરવાની, જિલ્લા સ્તરના પ્લેસમેન્ટ સેલની સ્થાપના કરવાની અને લાંબા ગાળાની જાળવણીના આધારે એજન્સીઓનું મૂલ્યાંકન કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
• અંદાજપત્રનો ઓછો ઉપયોગઃ સમિતિએ સંકેત આપ્યો હતો કે ડીડીયુ-જીકેવાયના ₹10,115 કરોડ (2021-26) ના મંજૂર બજેટને ઘટાડીને ₹1,162 કરોડનો સુધારેલો અંદાજ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં માત્ર ₹978 કરોડનો વાસ્તવિક ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. અવરોધોની સમીક્ષા કરવાની, સીધા લાભ હસ્તાંતરણ દ્વારા સમયસર ભંડોળ બહાર પાડવાની અને અંદાજપત્રને શોષણ ક્ષમતા સાથે સંરેખિત કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
• એસએચજી ધિરાણ અને બજારોઃ સમિતિને જાણવા મળ્યું કે એસએચજી જૂથ દીઠ ધિરાણ જોડાણ અપૂરતું છે. ધિરાણના પ્રવાહને વધારવા, લખપતિ દીદી પહેલને ઝડપી બનાવવા અને ઇ-કોમર્સ અને કોર્પોરેટ ભાગીદારી દ્વારા માર્કેટિંગ નેટવર્ક વિકસાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
• આર. એસ. ઈ. ટી. આઈ. નું વિસ્તરણઃ સમિતિએ નોંધ્યું હતું કે હાલની 636 આર. એસ. ઈ. ટી. આઈ. અપૂરતી છે અને ઘણીવાર ગામડાઓથી દૂર સ્થિત છે. દરેક જિલ્લામાં વિસ્તરણ કરવાની, બ્લોક-સ્તરના પેટા-કેન્દ્રોની સ્થાપના કરવાની અને અભ્યાસક્રમને સ્થાનિક આર્થિક તકો સાથે સંરેખિત કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
• મહિલાઓની ભાગીદારીઃ સમિતિએ અંતર, સલામતી અને બાળકોની સંભાળના અભાવને કારણે ઔપચારિક કૌશલ્યમાં મહિલાઓની ઓછી ભાગીદારીનું અવલોકન કર્યું હતું. માત્ર મહિલાઓની બેચ, મોબાઇલ તાલીમ એકમો અને ક્રેચ સુવિધાઓની ભલામણ કરી હતી.
• પ્રાદેશિક અસમાનતાઓઃ સમિતિએ કામગીરીમાં વ્યાપક આંતર-રાજ્ય ભિન્નતાઓની નોંધ લીધી. બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા અને પૂર્વોત્તર સહિત પછાત રાજ્યો માટે જરૂરિયાત આધારિત ભંડોળની ફાળવણીની ફોર્મ્યુલાની અને લક્ષિત સમર્થનની ભલામણ કરી.

એ. આઈ. દ્વારા દસ્તાવેજમાંથી લખાયેલું અને તેની સામે ચકાસાયેલું. નીચેનું મૂળ અધિકૃત છે.

મૂળ દસ્તાવેજ