ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ 2023-24 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫੰਡਃ ₹184, 706.22 ਲੱਖ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫੰਡਾਂ, ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ, ਪੂਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਕਦਮਾਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹਾਂ'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈੱਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਅੰਕਡ਼ੇ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾਃ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆਃ ਡਾ. ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਬੰਡੱਪਾ ਕਲਗੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨੀਲੇਸ਼ ਗਿਆਨਦੇਵ ਲੰਕੇ; ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾਃ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜੋਸ਼ੀ)।

ਕੀ ਕਿਹਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ

• 2023-24 ਤੋਂ 2026-27 ਲਈ ਸਮੱਗਰ ਸਿੱਖਿਆ ਤਹਿਤ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਜ-ਵਾਰ ਫੰਡ ਦੀ ਵੰਡ ਇੱਕ ਅਨੁਲਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
• ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ 1,84 ਰੁਪਏ, 2023-24 ਵਿੱਚ 706.22 ਲੱਖ ਰੁਪਏ, 2024-25 ਵਿੱਚ 2,23 ਰੁਪਏ, 942.54 ਲੱਖ ਰੁਪਏ, 2025-26 ਵਿੱਚ 1,68 ਰੁਪਏ, 191.12 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 2026-27 ਵਿੱਚ 1,74 ਰੁਪਏ, 464.85 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ।
• ਫੰਡ ਖਰਚੇ ਦੀ ਗਤੀ, ਰਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰਸੀਦ ਅਤੇ ਆਡਿਟ ਕੀਤੇ ਖਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਰਾਜ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।
• ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• 2024-25 ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ 1,96 ਰੁਪਏ, 277.15 ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 2025-26 ਵਿੱਚ 2,87 ਰੁਪਏ, 194.70 ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਏ।
• 2024-25 ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਉੱਤੇ 17,23 ਰੁਪਏ, 439.79 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 2025-26 ਵਿੱਚ 13,50, 868.60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
• ਕੁੱਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈੱਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2024-25 ਵਿੱਚ 63 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 2025-26 ਵਿੱਚ 65 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਸੀ।
• 'ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸ਼ਿਖਾ ਕੋਸ਼'(ਪੀ. ਐੱਸ. ਕੇ.) ਦੀ ਵਰਤੋਂ 40 ਰੁਪਏ,'2024-25'ਵਿੱਚ'900.00'ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਅਤੇ'2025-26'ਵਿੱਚ'049.09'ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਸੀ।

ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ

• ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੁੱਝ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ'ਖਰਚੇ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗਤੀ'ਨੂੰ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
• ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈੱਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੁੱਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕਡ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੈੱਸ ਲਈ ਰਾਜ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼-ਵਾਰ ਬ੍ਰੇਕਡਾਊਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ'ਤੇ'ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ'ਇਸ ਲਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।