पर्यावरणा उपरांतच्यो मंजुरी पर्यावरण-केंद्रीत प्रमाणबद्धतायेचें उल्लंघन करतात अशें सर्वोच्च न्यायालयाचे निबंद

भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाचो हो निर्णय (2026 आय. एन. एस. सी. 761) सरकारी साधनांच्या वैधतायेचेर वाद सोडयता, जाका लागून पूर्व परवानगी नासतना सुरू जाल्ल्या प्रकल्पांक'पोस्ट फॅक्टो'(वस्तुस्थिती उपरांत) पर्यावरणीय मंजुरी मेळटा. नागरीकांखातीर हें म्हत्वाचें आसा कारण पर्यावरण कायद्यांचें उल्लंघन केल्या उपरांत स्थावर मालमत्ता आनी उद्देगीक प्रकल्प कायदेशीररित्या नेमान करूं येतात काय ना हें थारायता, ताका लागून प्रदुशण-मुक्त पर्यावरणाच्या अधिकाराचेर परिणाम जाता आनी पायाभूत सुविधांचो विकास जाता.

कोणाची चिंताः ह्या निर्णयाचो संबंद याचिकाक (वनशक्ती), प्रतिवादी (भारत केंद्र/पर्यावरण, रान आनी हवामान बदल मंत्रालय), कॉन्फेडरेशन ऑफ रियल इस्टेट डेव्हलपर्स ऑफ इंडिया (क्रेडाई), प्रकल्प समर्थक आनी पर्यावरण मान्यतायेक लागून प्रभावीत जाल्ल्या सामान्य लोकांक आसा.

दस्तावेज कितें सांगता?

• पर्यावरण, रान आनी हवामान बदल मंत्रालयान (एम. ओ. ई. एफ. सी. सी.) जारी केल्ल्या 2017 अधिसूचनेक आनी 2021 कार्यालय निवेदनपत्राक हे प्रकरण आव्हान दिता, जाका लागून ई. आय. ए. अधिसूचना, 2006 खाला आदल्या ई. सी. गरजेचें उल्लंघन करपी प्रकल्पांक कार्योत्तर पर्यावरण मंजुरी (ई. सी.) दिवप शक्य जालें.
• आदीं (वनशक्ती-1, 2025) दोन न्यायाधीशांच्या खंडपिठान दोनूय साधनां रद्द केलीं, पूर्व-कार्योत्तर ई. सी. दिवप पर्यावरण न्यायशास्त्राक परके आसा आनी केंद्र सरकाराक सारकीं साधनां जारी करपाक आडायता अशें म्हटलें.
• तीन न्यायाधीशांच्या खंडपिठान क्रेडाईन दाखल केल्ल्या फेरविचार याचिकेक 2:1 भोवमतान परवानगी दिली, वनशक्ती-1 ह्या निर्णयाचो परतून उल्लेख करून आनी प्रकरणां तांच्या मूळ फाइलाचेर आनी संख्येचेर परतून हाडली.
• सद्याचें पीठ (जॉयमाल्या बागची, जे.) वास्तवा उपरांतच्या मंजुरी व्यवस्थेची वैधता थारावपा खातीर पुनर्संचयित केल्ल्या गजालींची सुनावणी करता.
• ह्या निर्णयांत मद्रास उच्च न्यायालयाच्या फातिमा वि. युनियन ऑफ इंडिया (2024) ह्या खटल्यांतल्या निर्णयाचो संदर्भ मेळटा, जातूंत संभाव्य परिणामान 2021 ओ. एम. रद्द केलो, आनी ह्या उच्च न्यायालयाच्या निर्णया आड दिवाणी अपीलां लेगीत प्रलंबित आसात अशें नोंद केलां.

तशेंच दस्तावेजांत

• न्यायालयान'पर्यावरण-केंद्रीत प्रमाणबद्धताय "ह्या तत्त्वाचो हवाला दिवन हो प्रस्न प्रदुशण-मुक्त पर्यावरणाचो अधिकार आनी उदरगत करपाचो अधिकार हांचे मदलो समतोल म्हूण तयार केला.
• 2017 वर्साच्या अधिसूचनेचो हेतू स म्हयन्यांच्या विंडो सयत एकदांचो उपाय असो आशिल्लो, जाल्यार 2021 वर्साची ओ. एम. ही एक प्रमाण कार्यप्रणाली आसा असो युक्तिवाद याचिकाकऱ्यांनी केला.
• सुप्रीम कोर्टाच्या आदल्या निर्णयांनी (कॉमन कॉज, अलेम्बिक फार्मास्युटिकल्स) पोस्ट फॅक्टो ईसीचें वर्णन'पर्यावरण कायद्या खातीर शाप "अशें केलां अशें ग्रंथांत नोंद केलां, जरी इलेक्ट्रोस्टील स्टील्स सारकिल्या खाशेल्या प्रकरणांनी कांय अपवाद केले.
• तामीळनाडू राज्यान लेगीत मद्रास उच्च न्यायालयाच्या फातिमांतल्या निर्णयाक आव्हान दिवपी दिवाणी अपील (2026चो क्रमांक 8253) दाखल केलां, जो सद्याच्या कारवायेंतल्या निर्णया उपरांत वळेरीत करपाचो आदेश दिलो.