पी. एस. ए. च्या धव्या पेपरांत ए. आय. मुळाव्या साधनसामुग्रीच्या प्रवेशाचें लोकशायीकरण करपा खातीर रणनिती तयार केल्या.

भारत सरकाराच्या प्रधान विज्ञानीक सल्लागार कार्यालयान 29 डिसेंबर 2025 दिसा जारी केल्लो हो श्वेतपत्र, जो भारतांतल्या ए. आय. मुळाव्या सुविधांचेर (गणना, डेटासेट आनी मॉडेल्स) लोकशायीक प्रवेश मेळोवपा खातीर धोरणात्मक प्राधान्यांची तपासणी करता. ए. आय. संसाधनां व्यापकपणान उपलब्ध आनी परवडपी करपा खातीर सरकाराचो धोरणात्मक दृष्टीकोन रुपांतरीत करता, तांकां मालकीच्या मालमत्ते परस सामायिक भौशीक उपयुक्तताय म्हणून मानतात देखून नागरिकांखातीर हें म्हत्वाचें आसा.

कोणाची चिंताः हे दस्तऐवज भारत सरकाराचो प्रधान विज्ञानीक सल्लागार कार्यालय, व्यापक ए. आय. परिसंस्थेचे भागधारक, नवोन्मेष करपी, आनी सामान्य लोकांक संबंदीत आसा जांकां ए. आय. मुळाव्या सुविधांचेर, डेटासेटांचेर आनी संगणकीय संसाधनांचेर समान प्रवेश मेळटलो जाल्यार फायदो जावपाचो हेतू आसा.

दस्तावेज कितें सांगता?

• ह्या दस्तावेजांत'ए. आय. मुळाव्या सुविधांचेर लोकशायीक प्रवेश "ही व्याख्या केल्या की गणना, डेटासेट, आनी मॉडेल इकोसिस्टम उपलब्ध करून दिवप आनी वापरप्यांच्या व्हड गटाक परवडपी.
• हे ध्येया खातीर तीन मुखेल सक्षम करपी वळखतातः उच्च दर्ज्याच्या डेटासेटांत प्रवेश वाडोवप, संगणकीय संसाधनांक परवडपी आनी विश्वासार्ह प्रवेश दिवप, आनी ए. आय. डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर (डी. पी. आय.) वांगडा एकठांय करप.
• ए. आय. यंत्रणेच्या (डेटा, कॉम्प्युट, मॉडेल्स) बिल्डींग ब्लॉक्साक डिजिटल पब्लिक गुड्स (डी. पी. जी.) वा सामायिक भौशीक उपयुक्तताय, जशें उक्ते डेटा रिपॉझिटरीज आनी अनुदानीत कम्प्युट क्लाऊड्स अशें मानपाचो प्रस्ताव ह्या पेपरांत आसा.
• भारतांत संवसारांतलो सुमार 20 टक्के डेटा आसा पूण संवसारीक डेटा सेंटर क्षमतेचो फकत 3 टक्के आसा, आनी 2030 मेरेन स्थापीत क्षमता 960 मेगावॅट ते 9.2 गिगावॅट मेरेन वाडपाची अपेक्षा आसा अशें तातूंत नोंद केलां.
• ह्या दस्तावेजांत इंडिया ए. आय. मिशन (तातूंत 3,000 जी. पी. यू. क्लस्टर आनी इंडिया ए. आय. के. एस. रिपॉझिटरी हांचो आस्पाव जाता), नॅशनल सुपरकंप्युटिंग मिशन (एन. एस. एम.), आनी इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन (आय. एस. एम.) ह्या सारक्या विद्यमान सरकारी उपक्रमांचेर उजवाड काडला.
• डिसेंबर 2025 मेरेन इंडिया एकोश प्लॅटफॉर्मांत 20 क्षेत्रांतल्या 54 संस्थांचे 5,722 डेटासेट आनी 251 ए. आय. मॉडेल्स ऑनबोर्ड केल्यात.

तशेंच दस्तावेजांत

• सादर केल्लीं मतां स्पष्टीकरण दिवपी आसात आनी मुखेल विज्ञानीक सल्लागार कार्यालयाची औपचारीक धोरणात्मक स्थिती प्रतिबिंबित करपाची गरज ना अशें दस्तावेजांत स्पश्टपणान सांगलां.
• मुंबय आनी नवी मुंबय भारतांतल्या लिव्ह डेटा सेंटर क्षमतेच्या 25 टक्क्यां परस चड आसा, ताचें कारण ताच्या दाट सबसी केबल जाळयेचें आसा.
• ह्या पेपरांत'इंडिया ए. आय. गव्हर्नन्स गाईडलाईन्स "अहवालाचो संदर्भ दिला, जो चड प्रमाणांत आपणावपा खातीर ए. आय. गव्हर्नन्स रणनितीच्या म्हत्वाचेर भर दिता.
• इंडिया सेमीकंडक्टर मिशनाक 76,000 कोटी रुपयाच्या गुंतवणुकीचो आदार आसा आनी 10 प्रगत चिप-निर्मिती प्रकल्पांक मान्यताय दिल्या असो उल्लेख दस्तावेजांत केला.