Saturday, 7 November 2026 कौन ज़िम्मेदार?
कौन ज़िम्मेदार?KaunZimmedar

हर इक कहानी इक असली सरकारी दस्तावेज़ ऐ।

अनुवाद कीता गेआ ऐ डोगरी (डोगरी) मशीन राहें (इंडिकट्रांस2, साडे अपने कंप्यूटर पर)। एह्दे च त्रुटियां होई सकदियां न-अंग्रेज़ी पाठ ते मूल दस्तावेज़ आधिकारिक न।

लेखापरीक्षा नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक

डी. ए. ई. 14एं बʼरें तक्कर जमीन हस्तांतरण नीति बनाने च नाकाम रेहाः कैग

इस लेखापरीक्षा च मार्च च खत्म होए बʼरे आस्तै केंदर सरकार दे अट्ठ वैज्ञानिक ते पर्यावरण मंत्रालयें/विभागां, जिंʼदे च उंʼदे स्वायत्त निकाय ते केंदरी सार्वजनक खेतर दे उद्यम शामल न, आस्तै लेन-देन दे अनुपालन दी जांच कीती गेई।

इस लेखापरीक्षा च मार्च 2024 च खत्म होए बʼरे आस्तै केंदर सरकार दे अट्ठ वैज्ञानिक ते पर्यावरण मंत्रालयें/विभागां, जिंʼदे च उंʼदे स्वायत्त निकाय ते केंदरी सार्वजनक खेतर दे उद्यम शामल न, आस्तै लेन-देनें दे अनुपालन दी परख कीती गेई।

एह् कुस दी चिंता ऐः केंदर सरकार दे वैज्ञानिक ते पर्यावरण मंत्रालय/विभाग (परमाणु ऊर्जा विभाग, अंतरिक्ष विभाग, विज्ञान ते प्रौद्योगिकी विभाग, जैव प्रौद्योगिकी विभाग, वैज्ञानिक ते औद्योगिक अनुसंधान विभाग, पर्यावरण, वन ते जलवायु परिवर्तन मंत्रालय ते नमीं ते नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय सनै)।

लेखा परीक्षक ने केह् पाया

  • कैबिनेट सचिवालय दे निर्देशें दे बावजूद परमाणु ऊर्जा विभाग (डी. ए. ई.) च 14एं बʼरें शा मते समें तक्कर इक व्यापक जमीन हस्तांतरण नीति दी कमी ही, जेह्दे कारण गैर-समान प्रथाएं ते पट्टे दे नवीनीकरण च देरी कन्नै संभावत राजस्व दा नुकसान होआ।
  • डी. ए. ई. ने 71एं बʼरें शा मते समें च समान विभागी पूल आवासीय आवास नियम नेईं बनाए हे, जेह्दे फलसरूप असंगत आबंटन ते फीस वसूली प्रथाएं दा निर्माण होआ हा।
  • टाटा मेमोरियल सेंटर (डी. ए. ई. दे मतैह्त) च इक मंजूर आई. टी. नीति, आई. टी. संचालन समिति ते डेटा प्रतिधारण नीति दी कमी ही, जेह्दे च कमजोर कूटशब्द नियंत्रण हे ते कूटशब्दें ते रोगियें दे आधार कार्ड नंबरें गी संग्रहीत करने आस्तै कोई गुप्त लिपिगत सुरक्षा नेईं ही।
  • टाटा मेमोरियल सेंटर ने विक्रेताएं दे कन्नै औपचारिक सेवा स्तर दे समझौतें गी लागू नेईं कीता, जेह्दे करी अनसुलझे तकनीकी मुद्दें दे बावजूद भुगतान जारी रेहा।
  • निर्माण, सेवा ते संपदा प्रबंधन निदेशालय ने सत्त बʼरें शा मते समें थमां स्थापना थाह्रें दे पूरा नेईं होने दे कारण लिफ्ट घटक प्रतिस्थापन पर ₹1.45 करोड़ दा टालने योग्य खर्च कीता।
  • इंटरनैशनल एडवांस्ड रिसर्च सेंटर फॉर पाउडर मेटलर्जी एंड न्यू मैटेरियल्स पर ₹152 करोड़ (₹1.08 करोड़ खरीद लागत समेत) दा बेकार खर्च होआ की जे लाजमी बुनियादी ढांचे दी कमी दे कारण इक लेजर वेल्डिंग मशीन दा इस्तेमाल नेईं होआ।
  • जैव प्रौद्योगिकी विभाग ने कम्म च शामल होने आह्ले नव नियुक्त वैज्ञानिकों आस्तै यात्रा भत्ते दे रूप च ₹ 67.48 लक्ख दा अनियमित भुगतान कीता।
  • पर्यावरण, वन ते आबोहवा परिवर्तन मंत्रालय ने इक फोटो गैलरी दे निर्माण पर ₹199 करोड़ दा अणअधिकारत खर्च कीता ते प्रौद्योगिकी विकास केंदरें पर ₹186 करोड़ दा मता खर्च कीता।
  • सोलर एनर्जी कॉरपोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड ने ₹5.07 करोड़ दा बेकार खर्च कीता।
  • कैग ने डी. ए. ई. गी इक व्यापक जमीन हस्तांतरण नीति ते बराबर आवासीय आवास नियम बनाने दी संस्तुति कीती, ते टाटा मेमोरियल सेंटर आई. टी. सुरक्षा नीतियें ते बहु-कारक प्रमाणीकरण गी लागू करदा ऐ।

दस्तावेज़ च बी

  • कैग ने पाया जे 2011 च कैबिनेट सचिवालय दे स्पश्ट निर्देशें दे बावजूद डी. ए. ई. ने 14एं बʼरें शा मते समें थमां इक सांझी जमीन हस्तांतरण नीति नेईं बनाई ही।
  • कैग ने नोट कीता जे डी. ए. ई. ने 1954 च अपनी स्थापना दे परैंत्त शा 71एं बʼरें शा मते समें च समान विभागीय पूल आवासीय आवास नियम नेईं बनाए न।
  • कैग ने दस्सेआ जे टाटा मेमोरियल सेंटर ने पासवर्ड ते मरीजें दे आधार कार्ड नंबरें गी संधारत करदे समें क्रिप्टोग्राफिक सुरक्षा नेईं बनाई रखी।
  • कैग ने नमीं ते अक्षय ऊर्जा खेतर दे मंत्रालय च ₹5.07 करोड़ दे बेकार खर्च दी पहचान कीती।

एह् किʼयां लिखेआ गेआ हा

साडे अपने कंप्यूटर पर चलने आह्ला इक ए. आई. माडल सरकारी दस्तावेज़ गी पढ़दा ऐ ते इस सारांश गी लिखदा ऐ। कुसै बी व्यक्ति ने इʼनें दी जांच नेईं कीती ऐ।

आंकड़ें दी परख कीती गेई। इस सार च हर इक गिनती इक स्वचालित जांच द्वारा दस्तावेज़ च पाई गेई ही।

ओह् जांच तुलना करदी ऐ गिनती छड़ा। एह् इस गल्ल दी पुश्टी नेईं करी सकदा ऐ जे दस्तावेज़ केह् आखदा ऐ-इस करियै मूल दस्तावेज़ हमेशा अधिकार होंदा ऐ।

इस पृष्ठ दा अनुवाद मशीन द्वारा कीता गेआ हा; अंग्रेज़ी पाठ ते मूल दस्तावेज़ आधिकारिक न।

असीं किʼयां कम्म करदे आं · इस कहानी च इक गलती दी रिपोर्ट करो

मूल दस्तावेज़

भारत दे नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक (कैग)-लेखापरीक्षा रिपोर्ट

लेखापरीक्षा रिपोर्ट · संदर्भ रिपोर्ट 2026 · 2026 दी रिपोर्ट सं. 17

लेखापरीक्षा रिपोर्ट 2026 · 4.4 MB दस्तावेज़ खोल्हो cag.gov.in पर
इʼथे पढ़ो

चर्चा

दस्तावेज़ें पर चर्चा करो, लोकें पर नेईं। निजी लोकें कन्नै कोई गल्ल-बात नेईं करो। अपराध जां गलत कम्म दे इलजामें गी तथ्य दे रूपा च नेईं दस्सो-एह्दे बजाए सवाल पुच्छो। दीवानी बनो। इʼनें नियमें गी तोड़न आह्लियें पोस्टें गी मध्यस्थें आसेआ हटाई दित्ता जाई सकदा ऐ।

पोस्ट करने आस्तै गूगल कन्नै साइन इन करो

हून तक्कर कुसै ने बी इस दस्तावेज़ पर चर्चा नेईं कीती ऐ।