लेखापरीक्षा नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक
2025 दी प्रदर्शन लेखा परीक्षा (सिविल) रिपोर्ट सं. 10: आयुष
इस लेखापरीक्षा च अप्रैल 2018 कोला मार्च 2023 तक्कर दी अवधि आस्तै उत्तर प्रदेश च आयुष (आयुर्वेद, योग ते प्राकृतिक चिकित्सा, यूनानी, सिद्ध ते होम्योपैथी) स्वास्थ्य सेवा प्रणाली दे प्रदर्शन ते माली प्रबंधन दी परख कीती गेई।
एह् कुस दी चिंता ऐः उत्तर प्रदेश सरकार, आयुष विभाग, राज्य आयुष सोसायटी ते एह्दे कन्नै जुड़े दे मेडिकल कालज, हस्पताल ते फार्मेसियां।
लेखा परीक्षक ने केह् पाया
- बजटीय प्रावधानें च म्हत्तवपूर्ण बचतः राजस्व खर्च च आयुर्वेद आस्तै ₹1, 728.13 करोड़ (30.69%), होम्योपैथी आस्तै ₹1, 615.30 करोड़ (23.68%), ते यूनानी सेवाएं आस्तै ₹3 करोड़ (33.60%)।
- पूँजीगत खर्च च बचतः आयुर्वेद आस्तै ₹ 54.43 करोड़ (16.44%), होम्योपैथी आस्तै ₹ 42.76 करोड़ (35.77%), ते यूनानी सेवाएं आस्तै ₹ 26.06 करोड़ (44%)।
- आयुर्वेद सेवा निदेशक, होम्योपैथी सेवा निदेशक ते जिला आयुष समितियें आसेआ बैंक खातें च धन जमा कीता गेआ हा।
- मरीजें कोला बरामद कीते गेदे उपयोगकर्ता शुल्कें दा पूरी चाल्ली कन्नै हस्पताल दे रखरखाव ते मरीज कल्याण आस्तै उपयोग नेईं कीता गेआ हा।
- 2015-16 ते 2018-19 दे बिच्च मंजूर कीते गेदे 19 पचास बिस्तरें आह्ले एकीकृत आयुष हस्पतालें (ऐफ्फ. आई. ए. ऐच्च.) गी पूरा करने च देरी; मार्च 2023 तक्कर छड़ा 11 गै चालू हे।
- बिजली ते इंटरनेट दी कमी दे कारण 219 (21 फीसदी) ते 528 (51 फीसदी) स्वास्थ ते कल्याण केंदरें (एच. डब्ल्यू. सी.) च बुनियादी सुविधाएं दी कमी ऐ।
- फर्नीचर ते उपकरणें दी खरीद सरकारी ई-मार्केट प्लेस (जी. ई. ऐम्म.) गी दरकिनार करियै होई, जेह्दे च कोई फायदा नेईं होआ।
- स्टेट फार्मेसी ऑफ आयुर्वेदिक एंड यूनानी मेडिसिन (पी. ए. यू. एम.) ने हर बʼरै औसतन 25 आयुर्वेदिक ते 18.4 यूनानी दवाएं दा उत्पादन कीता, जद'के 130 ते 85 दी मंजूर सूची दा उत्पादन कीता।
दस्तावेज़ च बी
- कैग ने पाया जे माली बʼरें दे खीरी दिन राजस्व ते पूंजीगत खर्च पर बचत दा 100% समर्पण करी दित्ता गेआ हा, जेह्ड़ा माली प्रबंधन च विवेक दी कमी दा इशारा करदा ऐ।
- कैग ने दस्सेआ जे बिजली ते इंटरनेट कनेक्शनें दी कमी दे कारण स्वास्थ्य सुविधाएं आस्तै खरीदे गेदे उपकरणें दा इस्तेमाल नेईं होआ ऐ।
- कैग ने नोट कीता जे राज्य फार्मेसी च मंजूर दवायें दा उत्पादन मंजूर सूचियें शा काफी घट्ट हा, जेह्दे च मंजूर वस्तुएं दा औसत सलाना उत्पादन छड़ा ~19-21% हा।
एह् किʼयां लिखेआ गेआ हा
साडे अपने कंप्यूटर पर चलने आह्ला इक ए. आई. माडल सरकारी दस्तावेज़ गी पढ़दा ऐ ते इस सारांश गी लिखदा ऐ। कुसै बी व्यक्ति ने इʼनें दी जांच नेईं कीती ऐ।
आंकड़ें दी परख कीती गेई। इस सार च हर इक गिनती इक स्वचालित जांच द्वारा दस्तावेज़ च पाई गेई ही।
ओह् जांच तुलना करदी ऐ गिनती छड़ा। एह् इस गल्ल दी पुश्टी नेईं करी सकदा ऐ जे दस्तावेज़ केह् आखदा ऐ-इस करियै मूल दस्तावेज़ हमेशा अधिकार होंदा ऐ।
इस पृष्ठ दा अनुवाद मशीन द्वारा कीता गेआ हा; अंग्रेज़ी पाठ ते मूल दस्तावेज़ आधिकारिक न।
असीं किʼयां कम्म करदे आं · इस कहानी च इक गलती दी रिपोर्ट करो
मूल दस्तावेज़
भारत दे नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक (कैग)-लेखापरीक्षा रिपोर्ट
लेखापरीक्षा रिपोर्ट · संदर्भ रिपोर्ट 2025 · 2025 दी रिपोर्ट सं. 10
इʼथे पढ़ो
चर्चा
हून तक्कर कुसै ने बी इस दस्तावेज़ पर चर्चा नेईं कीती ऐ।