लेखापरीक्षा नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक
कैग ने पाया जे राजस्थान दे 18 यू. ऐल्ल. बी. बिच्चा 15 हून बी खु'ल्ले थाह्रें पर कचरा डंप करदे न
इस लेखापरीक्षा च राजस्थान दे शैह्री स्थानी निकायें (यू. ऐल्ल. बी.) च 2017-23. दी अवधि आस्तै ठोस अपशिष्ट प्रबंधन (इकट्ठी करने, बक्ख करने, प्रसंस्करण ते निपटान) दी परख कीती गेई।
इसने ठोस अपशिष्ट प्रबंधन नियम, 2016 दे मताबक संसाधनें दी पर्याप्तता, उपयोग दी कुशलता ते निगरानी तंत्र दा आकलन कीता।
एह् कुस दी चिंता ऐः राजस्थान सरकार ते ओह्दे शैह्री स्थानी निकाय (यू. ऐल्ल. बी.), बशेश रूप कन्नै नगर निगमें ते नगर परिशदां सनै 18 परख-परख कीते गेदे यू. ऐल्ल. बी.।
लेखा परीक्षक ने केह् पाया
- घट्ट प्रसंस्करण दरः राज्य स्तर पर छड़ा 11-25% ते परख कीते गेदे यू. ऐल्ल. बी. च 29-35% दा प्रसंस्करण कीता गेआ हा, जेह्दे च 63-79% दा कचरा सिद्दा सुट्टेआ गेआ हा।
- अप्रयुक्त बुनियादी ढाँचाः जयपुर ते बारां आसेआ ₹1 करोड़ दी लागत कन्नै बनाए गेदे लैंडफिल थाह्र प्रसंस्करण संयंत्रें दी कमी दे कारण अप्रयुक्त रेह्।
- अप्रयुक्त उपकरणः फरवरी 2019 ते दिसंबर 2019 दे बिच्च च'ऊं यू. ऐल्ल. बी. द्वारा खरीदे गेदे खाद मशीनें दा इस्तेमाल स्थापना दे परैंत्त थमां नेईं कीता गेआ हा।
- निगरानी दी कमीः परख-परख कीते गेदे 18 यू. ऐल्ल. बी. बिच्चा 14 च भार पुल स्थापत नेईं कीते गे, जेह्दे करी रोजमर्रा दे कचरा इकट्ठे करने दी सटीक माप रोकी जाई सकदी ऐ।
- खर्च नेईं कीता गेआ धनः 12 यू. ऐल्ल. बी. च सूचना, शिक्षा ते संचार (आई. ई. सी.) गतिविधियें आस्तै आवंटित ₹ 11.99 करोड़ दा उपयोग 2017-18 कोला 2021-22 दे दुरान इस चाल्ली दियें गतिविधियें आस्तै नेईं कीता गेआ हा।
- डेटा विसंगतियांः यू. ऐल्ल. बी. आसेआ रिपोर्ट कीते गेदे अपशिष्ट उत्पादन डेटा राजस्थान राज्य प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड गी रिपोर्ट कीते गेदे आंकड़ें कोला बक्ख हे।
- अनुशंसाएंः कैग ने भार पुल ते आर. एफ. आई. डी. प्रणालियां स्थापत करने, लैंडफिल निर्भरता गी घट्ट करने आस्तै प्रसंस्करण क्षमता बधाने ते स्वास्थ ते स्वच्छता समितियें दे गठन दी अनुशंसा कीती।
दस्तावेज़ च बी
- कैग ने पाया जे परख कन्नै जांचे गेदे 18 यू. ऐल्ल. बी. बिच्चा 15 ने सैनिटरी लैंडफिल साइटें दा निर्माण नेईं कीता ते एह्दे बजाए नगर पालिका दे ठोस कचरे गी खु'ल्ले डंपिंग साइटें च सुट्टेआ।
- कैग ने नोट कीता जे 12 परख-परख कीते गेदे यू. ऐल्ल. बी. च, ना तां खतरनाक कचरे आस्तै बशेश केंदर स्थापत कीते गे हे ते ना गै खतरनाक/सैनिटरी कचरे गी स्रोत पर बक्ख कीता गेआ हा।
- सी. ए. जी. ने दिक्खेआ जे परख-परख कीते गेदे 9 यू. ऐल्ल. बी. च, सामग्री रिकवरी सुविधाएं गी कवर जां बाड़ नेईं लाई गेई ही, जेह्दे करी आवारा जानवर अपशिष्ट भंडारण थाह्रें दे आस्सै-पास्सै जाई सकदे हे ते सिड़क दे कंधें पर अपशिष्ट जमा होई जंदा हा।
एह् किʼयां लिखेआ गेआ हा
साडे अपने कंप्यूटर पर चलने आह्ला इक ए. आई. माडल सरकारी दस्तावेज़ गी पढ़दा ऐ ते इस सारांश गी लिखदा ऐ। कुसै बी व्यक्ति ने इʼनें दी जांच नेईं कीती ऐ।
आंकड़ें दी परख कीती गेई। इस सार च हर इक गिनती इक स्वचालित जांच द्वारा दस्तावेज़ च पाई गेई ही।
ओह् जांच तुलना करदी ऐ गिनती छड़ा। एह् इस गल्ल दी पुश्टी नेईं करी सकदा ऐ जे दस्तावेज़ केह् आखदा ऐ-इस करियै मूल दस्तावेज़ हमेशा अधिकार होंदा ऐ।
इस पृष्ठ दा अनुवाद मशीन द्वारा कीता गेआ हा; अंग्रेज़ी पाठ ते मूल दस्तावेज़ आधिकारिक न।
असीं किʼयां कम्म करदे आं · इस कहानी च इक गलती दी रिपोर्ट करो
मूल दस्तावेज़
भारत दे नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक (कैग)-लेखापरीक्षा रिपोर्ट
लेखापरीक्षा रिपोर्ट · 2025
चर्चा
हून तक्कर कुसै ने बी इस दस्तावेज़ पर चर्चा नेईं कीती ऐ।