लेखापरीक्षा नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक
कैग ने बिहार च मनरेगा कर्मचारीएं दे 44 फीसदी पद खाली पाए
इस लेखापरीक्षा च बिहार च महात्मा गांधी राश्ट्री ग्रांईं रोजगार गारंटी अधिनियम (मनरेगा) दे लागू करने दी जांच कीती गेई, जेह्दे च 2019-20. कोला 2023-24. तक्कर, ते जल संसाधन विभाग आसेआ तटबंधें दे निर्माण दे कन्नै-कन्नै बिहार च 2019-20. दे अनुपालन दी जांच कीती गेई।
इस लेखापरीक्षा च बिहार च महात्मा गांधी राश्ट्री ग्रांईं रोजगार गारंटी अधिनियम (मनरेगा) गी 2019-20. कोला 2023-24. तक्कर लागू करने ते मार्च 2024 च खत्म होई दी अवधि आस्तै होरनें विभागों च अनुपालन मुद्दें दे कन्नै-कन्नै जल संसाधन विभाग आसेआ बʼन्नें दे निर्माण दी जांच कीती गेई।
एह् कुस दी चिंता ऐः बिहार सरकार, बशेश रूप कन्नै ग्रांईं विकास विभाग, जल संसाधन विभाग, भवन निर्माण विभाग, शिक्षा विभाग, अनुसूचित जाति ते जनजाति कल्याण विभाग ते ग्रांईं निर्माण विभाग।
लेखा परीक्षक ने केह् पाया
- मनरेगाः नवंबर 2024 तक्कर 44 फीसदी मंजूर पद (6,086) ख़ाली हे।
- मनरेगाः पं'जें बʼरें शा मते समें थमां अभिकरणें दे कोल गैर-समायोजित अग्रिम च ₹ 36.22 करोड़।
- मनरेगाः आपूर्तिकर्ताएं शा रॉयल्टी ते टैक्स च ₹6.95 करोड़ दी कटौती कीती गेई पर सरकारी खातें च जमा नेईं कीती गेई।
- मनरेगाः 16 कोला 90 + दिनें दी देरी दे कन्नै मजदूरें दी मज़दूरी च ₹1 करोड़ दा भुगतान कीता गेआ।
- मनरेगाः नवंबर 2024 तक्कर 63 फीसदी कम्म (76.27> लाख) जारी/अधूरे रेह्।
- मनरेगाः समाजिक लेखापरीक्षाएं दे 96 फीसदी लेखापरीक्षा अवलोकन निपटारे आस्तै लंबित रेह्।
- जल संसाधनः ₹1 करोड़ दे खर्च दे बावजूद दिसंबर 2024 तक्कर स'त्तें नमूने आह्ली बʼन्न योजनाएं बिच्चा कोई बी पूरी नेईं होई ही।
- जल संसाधनः जमीन दी उपलब्धता दे मुद्दें दे कारण योजनाएं च 16 बʼरें तक्कर दी देरी होई।
- अनुशंसाएंः आधारभूत सर्वेक्षण करो, जि'ले परिप्रेक्ष्य योजनाएं गी त्यार करो, रिकामे लोकपाल दे पदें गी भरो ते निर्धारित बारंबारता पर समाजक लेखापरीक्षा करो।
दस्तावेज़ च बी
- कैग ने पाया जे 2021 च पिछली चेतावनियें दे बावजूद मनरेगा दे 44 फीसदी कर्मचारी पद खाली हे, जेह्दे च 80 फीसदी कंप्यूटर संचालक पद शामल हे।
- कैग ने दस्सेआ जे मनरेगा दे कम्में दे समाजक लेखा-परीक्षणें दे 96 फीसदी नतीजे हून बी निपटारे आस्तै लंबित न, जेह्ड़ा सुधारात्मक कार्रवाई दी कमी दा इशारा करदा ऐ।
- कैग ने नोट कीता जे मजदूरी ते सामग्रियें आस्तै देनदारियें च ₹ 302.24 करोड़ 2019-20 कोला पैह्लें दी अवधि शा लंबित हे।
- कैग ने पाया जे त्रै नमूनें आह्ले जि'लें च नदीएं दी गाद हटाने दे कम्में पर ₹5.65 करोड़ खर्च कीते गे हे जेह्ड़े मंजूर सलाना मास्टर सर्कुलर च शामल नेईं हे।
एह् किʼयां लिखेआ गेआ हा
साडे अपने कंप्यूटर पर चलने आह्ला इक ए. आई. माडल सरकारी दस्तावेज़ गी पढ़दा ऐ ते इस सारांश गी लिखदा ऐ। कुसै बी व्यक्ति ने इʼनें दी जांच नेईं कीती ऐ।
आंकड़ें दी परख कीती गेई। इस सार च हर इक गिनती इक स्वचालित जांच द्वारा दस्तावेज़ च पाई गेई ही।
ओह् जांच तुलना करदी ऐ गिनती छड़ा। एह् इस गल्ल दी पुश्टी नेईं करी सकदा ऐ जे दस्तावेज़ केह् आखदा ऐ-इस करियै मूल दस्तावेज़ हमेशा अधिकार होंदा ऐ।
इस पृष्ठ दा अनुवाद मशीन द्वारा कीता गेआ हा; अंग्रेज़ी पाठ ते मूल दस्तावेज़ आधिकारिक न।
असीं किʼयां कम्म करदे आं · इस कहानी च इक गलती दी रिपोर्ट करो
मूल दस्तावेज़
भारत दे नियंत्रक ते महालेखा परीक्षक (कैग)-लेखापरीक्षा रिपोर्ट
लेखापरीक्षा रिपोर्ट · संदर्भ रिपोर्ट 2026 · 2026 दी रिपोर्ट सं. 1
इʼथे पढ़ो
चर्चा
हून तक्कर कुसै ने बी इस दस्तावेज़ पर चर्चा नेईं कीती ऐ।